Ilang Tala mula sa UP – LIKHAAN Seminar

0
teaching_seminar2.jpg

ni Nante G. Ciar

 

Kasabay nang pagbubukas ng Academic Year 2016-2017 ng Polytechnic University of the Philippines – Sta. Mesa Manila ang pagsisimula rin ng klase para sa mga natanggap na senior high school students sa grade 11 at 12 na may kabuuang bilang na 4,200. Hati ito sa 105 sections na may kabuuang bilang na 40 students bawat isa. 50 sections mula rito na nasa ilalim ng Academic Track ang kukuha ng subject na 21st Century Literature, Creative Non-Fiction at Malikhaing Pagsulat na mula sa STRAND ng Humanities and Social Sciences (HUMSS). Accountancy, Business and Management (ABM). Science, Technology, Engineering and Mathematics (STEM). At General Academic Strand (GAS). Tinanggap ng PUP ang mga mag-aaral na ito upang maging pamalit sa humigit-kumulang na 10,000 freshmen na regular at taunang pumapasok sa pamantasan at pansamantalang lunas na rin para mabigyan ng teaching load ang mga dati ng part-time faculty.

Sa unang pagtataya angat ang malaking bilang ng mga mag-aaral na kukuha ng mga subjects na pumapaksa sa Panitikan at Panulat. Ngunit sa kabila ng malaking bilang na ito, nakarugtong ang kondisyong at hamon sa  PUP para punan ang pangangailangan na makapagbigay  ng kahandaan at pagsasanay sa mga gurong magtuturo nito. Lalo’t-higit sa senior high school ito ihaharap. Kaya’t kagyat ang paglulunsad noong April 13-15, 2016 ng isang Lecture Series na nagsimula ng 8:00 n.u hanggang 5:00 n.h na patungkol sa literatura, malikhaing pagsulat, kwentong pambata, graphic novel, iskrip para sa dula at pelikula. Ang mga pangunahing tagapagsalita ay sina Dr, Jun Cruz Reyes, Dr. Renato C. Vibiesca, Eros S. Atalia, Jerry B. Gracio, Manix Abrera at Sigfreid Barros Sanchez na ginanap sa Main Library ng PUP sa ilalim ng pangangasiwa ng Pangalawang Pangulo para sa Ugnayang Pangka-akademiko, Departamento ng Filipinolohiya at Sentro para sa Malikhaing Pagsulat – PUP. At Nasundan ito ng dalawa pang seminar noong September 27, 2016 ng Teaching 21st Century Literature. At Dec 12-13, 2016 ng Pambansang Kumperensya para sa Makabayang Panulat. Mataas din ang panghihikayat ng pamantasan na kumuha ng pagsasanay at dumalo ang mga guro labas  sa mga lokal na ibinibigay ng PUP.

Ang kalagayang ito ang isa sa dahilan para itulak ko ang aking sarili na dumalo ng iba pang seminar o pagsasanay. Bagamat ambisyoso pero nais ko ring makapag-ambag para mas mapag-inam ang pagtuturo sa displinang naging bahagi na rin ng aking kabuuan.

 

“Lumalaon-bumubuti, sumasama kaysa dati.”

Tila ganito ang sitwasyon sa unang paghaharap at engkwentro para maituro ang mga assignaturang iniatas sa mga gurong nagtuturo ng matagal na panahon sa kolehiyo. Paano mo ituturo ang disiplinang pumapaksa sa diskursong malawak at malalim at ito’y ihaharap sa sensibilidad ng isang senior high? Ito’y hindi pagmamaliit sa kakayahang umunawa ng mga mag-aaral, marapat pa, paano mo ihaharap sa kanila sa antas na ang panahong hinihingi para maibigay sa kanila ang kaalaman na dapat matutunan ay nalilimitahan lamang sa loob ng limang buwan? Ang sitwasyong ito na nararanasan sa loob ng akademya’y isa lamang sa ibinunga ng hinog sa pilit at pagkakalburong programa para sa Edukasyon na nasa mukha ng pagpapatupad ng K to 12 ng Department of Education. Dagdag pa rito ang  kawalan ng malinaw na programa para sa mas mahusay, masinsin at  malinaw na sistema ng pagtuturo at pagtatalakay sa mga nasabing assignatura. Mula sa primary reference hanggang textbook na pormal at awtorisadong gagamitin ng guro at ipagagamit sa mga mag-aaral.

At bilang pagtugon din sa hamon at kalagayang ito na kinahaharap ng mga gurong nagtuturo ng nasabing assignatura, inilunsad ng LIKHAAN UP – Institute of Creative Writing ang TEACHERS SEMINAR: Reading and Teaching Different Genres of Literature nitong nagdaang ika–20  at 21 ng Enero taong kasalukuyan na ginanap sa Picasso Function Room ng Sulo Riviera Hotel, Diliman, Quezon City. Limampu ang kalahok na pinili sa pamamagitan ng first-to-confirm basis na nanggaling mula sa Cebu, Palawan, NCR at iba pang panig ng bansa. Ang dalawang araw na seminar ay nagsisimula ng 9:00 n.u – 5:00 n.h. Malay ang Institusyon na napapanahon ang paglulunsad ng aktibidad na ito para  makapagbigay ng dagdag na pagsasanay at kaalaman sa pagtuturo ng Panitikan at Malikhaing Pagsulat. Ang mga panelista’y eksperto sa larangan ng poetry, drama, fiction at creative non-fiction na kinabibilangan nila Dr. Jun Cruz Reyes, Dr. Cristina Pantoja Hidalgo, Prof. Vladimeir Bautista Gonzales, Dr. Eugene Y. Evasco, Dr. Jose Neil Garcia. Sila ri’y associate ng UP – Institute of Creative Writing.

Disyembre 2016, huling araw ng klase sa MP 215 (Makabago at Eksperimental na Anyong Pampanitikan) kay Dr. Luna Sicat – Cleto nang umabot sa amin ang balita tungkol sa seminar na ito. Agad akong nagpadala ng aplikasyon pagkauwi sa bahay, ikalawang linggo ng Enero nang matanggap ko ang kompirmasyon na isa ako sa napili para maging kalahok.

 

Simula ng Seminar.

Nakailang ulit ako ng tanong sa  mga kakilala kung paano makararating sa venue ng seminar, at nakailang ulit din ako ng tanong sa mga taong nasa daan sa mismong araw ng pagdalo sa seminar. Bitbit ko ang pagkaligaw nang marating ko ang lugar. Noong una, inaakala kong muli akong naliligaw, pakiwari ko’y namali ako ng kwartong pinasukan. Unang beses kong makarating ng seminar para sa mga writer, teacher at artist na ang venue na ginagamit ay mas akma para sa mga corporate. Hangang sa magsimula ang programa, at nang marinig kong magsalita si Dr. Luna Sicat – Cleto doon ko pa lamang naramdaman na wala sa lugar o ganda ng kaayusan ang esensya ng dinadaluhan kong okasyon, mas nasa pandama pa pa rin at ipinadadama ng mga taong nasa paligid.

Lagi’t-laging naghahanap ng kabuluhan, at laging may pangangailangang maghanap ng sagot para bigyang solusyon ang isang kaganapan. Ganyan ko naunawaan nang sabihin ni ma’am Luna sa pagsisimula ng programa na, “Para sa UP – LIKHAAN at UP – ICW  may hamon na tumugon sa pangangailangan para magbigay ng dagdag na pagsasanay sa mga gurong nagtuturo ng Panitikan sa senior high.” Sumunod niyang ipinakilala ang Pambansang Alagad ng Sining sa Panitikan na si Dr. Bienvenido Lumbera na nagbigay ng keynote address at nagbahagi ng karanasan sa pagiging guro at manunulat.

Si Dr. Jun Cruz Reyes ang unang lecturer na tumalakay sa usapin ng “Ang Pagtuturo sa Sining ng Malikhaing Kuwento Ngayon.” Nilaman ng kanyang papel ang ugnayan ng manunulat at mambabasa. Ang halaga kung bakit may nagsusulat at halaga ng pagbabasa. Ang kapangyarihang nililikha ng mga akdang binunga ng imahinasyon na may kapangyarihang baguhin ang totoong buhay ng isang indibidwal at kalagayan na rin ng mismong lipunang kanyang iniinugan. Naging diin ng kanyang papel na kinakailang malinaw na mabasa dapat ng isip ang isang akda – isa sa kapangyarihan nito na kayang pagtripan ang lahat.

The Basics of Creative Nonfiction na ibinahagi ni Dr. Cristina Pantoja Hidalgo ang sumunod na nagharap ng papel. Pinaliwanag niya ang proseso ng pagiging isang malikhaing manunulat. Hindi hiwalay ang karanasan natin sa iba, laging may pagkakapareho o kamukha, para mas maging epektibo na ikuwento ang karanasang ito, kinakailangan ang magic – ang pagiging malikhain, at binigay niya ang simpleng tip, ang ‘insight’ at sinabing, “try to think about something that hasn’t yet written.” Magsimula sa topic at dalhin ang topic sa idea, kuhanin ang idea mula sa direktang obserbsasyon o karanasan. Ayun ang magiging sources atsaka na ito idevelop sa anyo ng poem, fiction, creative nonfiction, at novel. Dagdag pa niya, matapos madevelop ang idea sa ano mang anyo, kinakailangang ma-established ang  tone sapagkat ito ang magsisilbing attitude ng narrative o kwento. Sa huli, ang pinakabinigyang diin ng kanyang pagtalakay ang pangangailangan na para maging isang mahusay na manunulat, kinakailangan na munang maging isang mahusay na mambabasa.

Natapos ang unang araw ng seminar sa pamamagitan ng synthesis ni Prof. Vladimeir Bautista Gonzales. Binalikan niya at nilagom ang mga mahahalagang punto na sumulpot sa gitna ng pagpapalitan at talakayan mula sa tagapagsalita at mga tagapakinig.

 

Ikalawang-araw ng Seminar.

Si Dr. Eugene Y. Evasco ang unang lecturer, at hinarap niya “Ang Sining at Pagtuturo ng Tula.” Ginamit niya bilang halimbawa ang tinig ng mga bata sa Tulansangan. Ang mga salita’y nabubuo o nalilikha sa karanasan pa lamang ng pagiging musmos o bata. Ang mga salitang ito’y nahuhulma sa pamamagitan ng mga senses. Kung nagnanais na isa-teksto ang salita sa anyo ng tula, kinakailangan ang matapat at malalim na pagdama sa sensibilidad ng wika. Ito ang naging sentral na punto na kanyang papel. Tinalay rin ni Dr. Evasco ang kasaysayan ng panulaan sa bansa, nakatanim sa malalim at mahabang karanasan ng mga tao, ipinakita niya na nanunuot sa ating katawan at nasa atin na mismo ang pagiging likas na matulain, ang mga datos na kanyang iniharap na nagpatibay sa kanyang punto ang tila nagsilbing pamutol sa konseptong naglalagay sa panulaan sa isang pedestal na hindi kayang maabot ng mga taong karaniwan.

Ang theory and praxis of Poetry naman ang tinalakay ni Dr. J. Neil C. Garcia. Pinasimple niya ang pagpapaliwanag sa mga teorya ng panulaan habang kasabay na tinatalakay ang tula.  Mas pag-unawa sa teksto muna ang dapat na intindihin bago ito unawain sa labas na mas tumatalakay sa pagsasakonteksto ng panahong nilikha ang isang tula – kapansin-pansin na malaki ang hawig ng argumentong ito sa idea na inilalako ng New Criticism. Pinatampok din niya ang dalawang pangkatin ng poetry sa bansa, ang Representational at Post Representational para sa kanya, mas may tapang ang huli sapagkat ito’y binubo ng mga mas bata, bago at anti-establishment. Sa huli, binigyang diin niya na ang English Literature sa bansa ay Literature in Translation. Kapag nagsasalin ng isang akda sa isa pang language, hindi na ito realism, kundi pagsasalin ng realism. Ito ang tuntungang batayan niya para kwestyunin ang paggamit ng irony sa English Poetry na pumapaksa ng realism. Sapagkat hindi akma para sa kanya na gamitin ito dahil ang paggamit ng wikang ingles para sa tulang inihaharap sa mga Filipino ay isa nang akto ng irony.

Ano ang dula? Bakit nagsusulat ng dula? Saan makikita ang dula sa ating kasaysayan? Ano ang mga elemento o sangkap ng dula? Ito ang mga tanong na binigyang sagot ni Prof. Vlad Gonzales sa pagtalakay niya ng Pagbasa at Pagsulat ng Dula (Isang Yugto). Isang malaking pag-arte ang buhay at kung malaking pag-arte ang buhay, isang malaking entablado ang mundo. Ganito pinasimple ang pagpapaliwanag kung bakit kinakailangan mahalaga ang sining ng dula. Parang ‘gaya rin sa kwento, may nais kang sabihin kaya ka nagsusulat, sa dula may nais kang ipakita. Sitwasyon sa pang araw-araw na buhay natin na hindi natin namamalayan, maaring masaya o malungkot, higit kung kwento na nakikisangkot rin. At dagdag pa niya, na sang-ayon kay Rene Villanueva, ang pagsusulat ng dula kasama pa ng ibang sining ay proseso ng pag-unawa sa tao. Dula ang isa sa paraan para iparating ito sa mga tao, kailangan ng may linaw at may pagpapakilos. At ‘gaya nga sa kwento, kinakailangan ang sangkap ng apat na elemento para sa isang mahusay na dula, ang (a). tauhan at tunggalian (b). tagpuan (c). banghay (d). diyalogo. At para mapayaman pa ang dula maaring gamitin ang teknik na intertekstwalidad at konseptwalisasyon. Obserbahan lamang ang paligid, maging ang simpleng pagbili ng kape, o rally ay maaring magsilbing dula. Langkapan lamang ng entablado, teksto at mandudula.

Ni hindi ko naramdaman o namalayan ang pagtakbo ng oras. Aktibo rin ang mga kalahok na matapat at sinserong nagbabahagi at nagtatanong ng mga agam-agam at mga suliraning kinahaharap sa usapin ng pagtuturo ng Panitikan at Malikhaing Pagsulat sa senior high. Hindi nalalayo ang mga isyung ibinahagi nila sa isyung kinakaharap din ng eskwelahan  na aking pinagtuturuan. Magkakamukha at iisa ang mga alalahanin. Tumining sa seminar na ito, ang paniniwala na ang edukasyon ay nararapat na magbigay sustansya sa puso at isip ng mga estudyante para magbigay sa kanila ng tiwala. Ang pagtuturo ng malikhaing pagsulat, fiction at nonfiction, at panitikan na rin bilang kabuuan ang maglalapit sa mga estudyante para mabuo ang tiwalang ito.

Sa huli, sinabi Dr. Jose Y. Dalisay Jr na sana napunan ng seminar na ito ang mga katanungang baon namin. Nasagot ang mga agam-agam at alalahanin. At laging pinapaalala ni Dr. Lumbera, na higit sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman, tiyakin din natin ang pag-aambag. Kung anong klaseng pag-aambag, tingin ko’y may sagot na dun ang ilang puntong pinatingkad mula sa iba’t-ibang papel na iniharap sa seminar.

Umalis ako sa Sulo Hotel at nakauwi sa bahay. Babalik-balikan ko ang naging karanasan sa lugar, at  sa tingin ko’y hindi na ako maliligaw.

 

 

Si Nante Ciar ay full-time Faculty member ng Department of Sociology and Anthropology sa PUP. At kasalukuyang kumukuha ng MA FIL: Malikhaing Pagsulat sa UP-Diliman. Gustong-niya ang pakiramdam nang pagpapalit ng simoy ng hangin mula Maynila pauwi sa bayan nila.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here