Imperyalismo sa Anyo ng Nobelang Pambata: Mga Katiwalian sa Seryeng Old Glory (1899-1901) ni Edward Stratemeyer

Imperyalismo sa Anyo ng Nobelang Pambata: Mga Katiwalian sa Seryeng Old Glory (1899-1901) ni Edward Stratemeyer
ni Eugene Y. Evasco

Popular sa mga kabataang mambabasa ang mga seryeng Tom Swift, Rover Boys, Hardy Boys, Nancy Drew, at Bobbsey Twins. Mga aklat ito ng pakikipagsapalaran ang humubog sa anyo ng mga nobelang pambata hindi lamang sa Estados Unidos kundi sa daigdig. Ngunit hindi batid ng nakararami, nagmula ang ideyang ito sa iisang tao. Itinuring siyang “pagawaan ng mga kuwento” o “pabrika ng mga aklat” ng mga kritiko dahil sa mga paulit-ulit na kuwento ng mga kabataang humaharap sa sari-saring adbentura. Dagdag nga ni O’Rourke, “Kung si Henry Ford ay sa industriya ng auto, siya’y sa produksiyon ng mga aklat pambata.” Ang itinuturing ay si Edward Stratemeyer. Bago pa man lubusang naging popular ang kaniyang tinataguriang pabrika, sumulat siya ng mga nobela para sa mga kabataang Amerikano habang sinasakop ang Pilipinas. Pinamagatang Old Glory ang serye ni Stratemeyer na inilathala ng Lee & Shepard sa Boston mula 1898-1901. Apat sa mga aklat na ito ay ukol sa pananakop sa Pilipinas: (1) Under Dewey at Manila; or, The War Fortunes of a Castaway, (2) Under Otis in the Philippines; or, A Young Officer in the Tropics, (3) The Campaign of the Jungle; or, Under Lawton through Luzon, at (4) Under MacArthur in Luzon; or, Last Battles in the Philippines. Dalawang aklat naman sa seryeng ito ay tumatalakay sa pananakop sa Cuba. Ito’y ang A Young Volunteer in Cuba; or Fighting for the Single Star (1899) atFighting in Cuban Waters; or, Under Schley on the Brooklyn (1899).

Si Edward Stratemeyer bilang Pagawaan ng mga Kuwento

Taong 1862 nang ipinanganak si Stratemeyer sa Elizabeth, New Jersey. Sa kaniyang kabataan, mahilig magbasa si Stratemeyer ng mga akda nina Horatio Alger at William T. Adams na nasa pormulang rags-to-riches. Noong siya’y 26 taong gulang, nalathala ang kaniyang kuwentong “Victor Horton’s Idea” sa Golden Days, isang magasin para sa kabataang lalaki. Ayon kay Deidre Johnson, ang bayad sa nasabing katha ay anim na beses na mahigit sa karaniwang lingguhang suweldo. Marahil, kinakitaan ng patnugot ang potensiyal ni Stratemeyer sa popular at komersiyal na pagsusulat.

Noong 1898, palagian nang nagsulat si Stratemeyer bilang panghalili sa puwestong iniwan ni Horatio Alger dahil sa malubhang karamdaman. Magandang tiyempo ang pangyayari ito para sa naturang manunulat. Sang-ayon kay O’Rourke, sa mga panahong naging permanenteng manunulat si Stratemeyer, lumaganap sa Estados Unidos ang pampublikong edukasyon. Dahil dito, tumaas ang bilang ng mga mambabasa. Sa mga panahon ding iyon, nais ng mga kabataang mambabasa ng aliw kumpara sa mga moralistikong akda. Kaya nga’t kapansin-pansin, ang mga lalaking tauhan ni Stratemeyer ay ang mga perpekto, lalaking-lalaki, at mulat na “gustong tularan ng bata at hindi ang lalaking dapat tularan ng bata.”

Sa tagumpay ng kaniyang panulat, dumagsa ang mga pasadya kay Stratemeyer. Sumulat siya ng mga serye ng pakikipagsapalaran gamit ang iba’t ibang talipanpan. Sa tagumpay nito dulot ng murang halaga ng mga aklat at popular na kuwentong panlalaki, naitatag ang Stratemeyer Literary Syndicate sa New York noong 1905. Tumagal ito hanggang 1984. Sa dami ng nakalinyang proyekto, kinomisyon niya ang iba’t ibang manunulat. Naging tagalikha siya ng mga tauhan, balangkas, banghay, at maging mga popular na talipanpan. Sumusulat lamang si Stratemeyer ng tatlong pahinang buod para sa napiling manunulat. Naglalaman ito ng mga tagpo, mga pangunahing tauhan, panahong ginagalawan, at balangkas ng nobela. Dagdag pa ni O’Rourke, “sinisigurado ni Stratemeyer na naglalaman ng cliffhanger ang bawat kabanata at 50 katatawanan sa bawat nobela.” Noong 1920, sampung milyong kopya ang naipagbenta ng “pabrika” ni Stratemeyer. Batay sa pag-aaral ng American Library Association (ALA), ang mga aklat ng nabanggit ang paborito sa talaan ng mga kabataang mambabasa. Sa huli, nakalikha si Stratemeyer ng 160 na aklat sa iba’t ibang talipanpan, 19 hanggang 31 na serye, 60 na aklat sa kaniyang pangalan, at 800 na balangkas ng mga nobela. Sa katunayan, isang likha niya ang anak na si Harriet Stratemeyer Adams, mas kilalang Carolyn Keene na sumulat ng seryeng Nancy Drew. Ayon kay John T. Dizer, si Stratemeyer ang “pinakamahalagang impluwensiya sa panitikang pambata sa Amerika.”

Mula Robinsonade hanggang Dime Novels—Ugat ng Nobela ng Adbentura

Nakaimpluwensiya nang husto ang Robinson Crusoe (1719) ni Daniel Defoe sa paglalaan ng modelo at inspirasyon para sa mga mambabasa at manunulat. Dahil dito, lumaganap sa Europa ang ganitong uri ng babasahin na kilalang Robinsonade.Katha ito ng mga kagila-gilalas na pakikipagsapalaran sa mga tunay at mga hinihirayang lunan, tulad ng kuwento ng isang taong nakikipagsapalaran sa banyagang pulo. Isa pang manunulat na nakaimpluwensiya sa pagpapaunlad ng nobela ng adbentura ang The Pioneers (1823) ng Amerikanong si James Fenimore Cooper. Taglay ng nobela niya ang mga sangkap tulad ng mapanlinlang na kaaway at mga elemento sa kalikasan bilang pagsubok na haharapin ng mga tauhan.

Sa pag-usbong ng nasabing anyo, unti-unting lumitaw ang kalikasan ng ganitong tipo ng kuwento. Ayon kay Butts, natatagpuan sa nobela ang kombinasyon ng mga extraordinaryo at ng mga ordinaryo’t maaaring maganap. Ang mga bayani o pangunahing tauhan ay normal at karaniwang kabataang lalaki. Walang bidang babae sa naunang produkisyon ng mga nobela. Nararapat na nagmula sa marangal ngunit hindi naman mula sa mayamang pamilya. Dapat na isinasagawa ng bayani ang tama batay sa alituntunin ng makabayang paniniwala. May naengkuwentrong domestikong suliranin ang bayani na nag-udyok sa kaniyang lumahok sa paglalakbay at pakikipagsapalaran. Sa seryeng Old Glory ang tatlong magkakapatid na bayani ay namatayan ng biyudang ina. Napunta sila sa pangangalaga ng malupit at gahaman na amain. At ang pamanang salapi ng kanilang ina ay ninakaw ng opisyal ng bangko.

Tampok din sa mga nobela ng adbentura ang pagkakaroon ng exotikong at banyagang lunan. Ang mapeligrong lokasyon ay naghahatid ng kapanabikan sa akda. May katambal na mapagkakatiwalaan at maaasahang kasamahan ang bayani. Sa pagbabasa ng tatlong aklat ni Stratemeyer, masasabing ang pagbibigay-diin sa pag-iisa at kapatiran ng mga sundalo mula sa iba’t ibang lugar sa Estados Unidos ay paraan upang mapagtibay rin ang hangaring nasyonalismo ng bansa. Maraming eksena sa nobela na inilalarawan na magkakapatid ang turing ng mga sundalo sa isa’t isa. Ipinalalaganap nito ang katapatan sa kanilang gawain at bansa. Sa ganitong katangian, iginigiit ng mga nobela ang katuwiran sa pananakop at pag-angkin ng mga bansa. Nagiging instrumento ng kapayapaan at katarungan ang imperyalismong layon sa mga nobela (Butts 1996: 332).

May natatanging kalikasan ang bayani sa mga nobela bukod sa pagtataglay nito ng katapangan. Mabilis itong matuto ng mga banyagang wika. Malakas ang loob at matiisin sa anumang lagay ng panahon at pagkakataon. Lagi nitong taglay ang kutob na gagabay sa kaniyang mga desisyon sa pakikidigma. Bilang gantimpala sa kabayanihan, ang bida sa mga nobela ay nabibigyan ng mataas na posisyon sa kanilang trabaho. Sa kaso ng tatlong nobela, naibalik ang yamang ninakaw ng empleyado at nabigyan ng karampatang parusa.

Umangkas ang seryeng Old Glory ni Stratemeyer sa paglaganap ng paglalathala ng mga dime novels sa Estados Unidos noong 1860. Sa paglalathala ng mga ganitong uri ng akda, naipahatid sa madla ang aklat na murang halaga. Sa Estados Unidos at sa Europa, namalasak ang ganitong uri ng babasahin hanggang sa pagtatapos ng ika-19 na siglo. Maiuugat sa mekanisasyon ng paglalathala, pag-unlad ng transportasyon, at pag-angat ng literasi ang popularisasyon ng mga dime novels. Kadalasang nitong pinapaksa ang pagkamakabayan sa mga engkuwentro laban sa mga katutubo ng Amerika at mga dayuhan. Paksain din ang mga Wild West adventure, urban outlaw, detective, at historical romance. Tiyak itong isinulat para sa mga kabataan at sa uring manggagawa, at mabibili sa mga bangketa, talipapa, at tindahan. Sa kalagitnaan naman ng 1890, tinatalakay ng mga popular na akdang ito ang digmaan at kagitingan para sa mga kabataang mambabasa.

Sa aklat na Edward Stratemeyer and the Stratemeyer Syndicate (1993) ni Deidre Johnson, tagumpay ni Stratemeyer sa kaniyang negosyo ang pag-eeksperimento sa bawat serye, paggamit ng napapanahong materyal sa mga aklat, pagtatampok ng pagpapahalagang panlipunan sa isang panahon. Hudyat ang mga aklat ni Stratemeyer sa pagbagsak ng mga moralistiko at instruksiyonal na akdang pambata. Mas nakatuon ang mga aklat niya sa aliw na tumutugon naman sa paghahanap ng mambabasa sa seguridad at kaayusan, maging ang pagkahumaling sa mga naiiba at mga pakikipagsapalaran sa panahong “tinutuklas” ang maraming bansa at umuusbong ang teknolohiya sa pagdating ng ika-20 siglo. Ngunit higit pa rito, lumago ang mga nobela ng adbentura kaalinsabay sa pag-usbong ng Estados Unidos bilang dakilang puwersa sa militar at hukbong pandagat, paglawak ng mga teritoryo, at interes sa pakikipagkalakalan (Butts 1996: 327).

Isang batikos sa mga aklat ni Stratemeyer ay nagmumula sa mga guro at librarian. Basura ang turing sa kaniyang mga aklat at nakasasama sa mga kabataan. Nananatili pa rin ang tradisyonal na paniniwala na ang panitikang pambata ay nararapat magturo at maghatid ng kagandahang-asal. Hindi nila matanggap ang pagbabasa bilang purong aliwan lamang. Gayong popular sa mga mambabasa ang mga nobela ni Stratemeyer, wala itong espasyo sa mga silid-aklatan. Dagdag sa batikos ay ang paulit-ulit at gasgas na banghay, na pormula ng tagumpay sa panulat ni Stratemeyer. Tinukoy nina Donelsen at Nilsen, mga historyador ng panitikang pangkabataan sa Estados Unidos, ang apat na katangian ng mga nobela ng Stratemeyer Syndicate: (1) de-kahong kuwento, (2) tauhang istiryotipikal, (3) predictable na banghay, at (4) hitik sa aksiyon. Sa kasalukuyan, ang tradisyong ipinamana ni Stratemeyer sa panitikang pambata ay kinalulugdan na ng mga guro, magulang, at mga kritiko. Natanggal na ang bansag na “basura” ang mga kahalintulad na aklat. Sa halip, tinawag itong “good bad book”. Ibig sabihin, ang mga aklat na ito’y “walang pretensiyong pampanitikan ngunit nananatiling nababasa habang ang naglaho naman ang mga seryosong publikasyon.” Dagdag pa rito, ipinapalagay na ang mga naturang aklat ay magsisilbing tuntungan at paghahanda para sa pagbabasa ng higit na seryosong panitikan.

Gayong nakahahalinang sundan ang mga pag-aaral ng isinagawa ng mga Amerikanong kritiko, lilihis ng landas ang pag-aaral na ito. Hindi nito susuriin ang popularidad at pormula ng mga akda ni Stratemeyer. Hindi nito susuriin ang ambag ng kaniyang panulat sa panitikang pambata sa Pilipinas at daigdig. Kundi, pangunahing pag-aaralan ang ugnayan ng panitikang pambata, kolonisasyon, at pangkulturang imperyalismo. Iisa-isahin din ang representasyon ng mga katutubo at Pilipino mula sa lente ng isang banyagang nobelista. Paano kaya tinugon ni Stratemeyer ang pagkahumaling ng mga kabataang Amerikano sa mga “kakaiba” sa bansang sinasakop? Ano ang konsepto ng nasyonalismo mula sa panig ng mananakop? Anu-ano ang mga itinatampok na pagpapahalagang panlipunan sa mga kolonyal na nobela ni Statemeyer? Paano nakatulong sa imperyalismo ang mga aklat niya? Paano niya hinuhubog ang magiting na kabataang Amerikanong mananakop at ang mandirigmang Pilipino? Paano naging propaganda ang mga mumurahing aklat pambata?

Ang mga Katiwalian ayon kay Morton Netzorg

“To read children’s books of the nineteenth and twentieth centuries is to read texts produced within a pattern of imperial culture.” Buhat ito sa panunuri ni Clare Bradford ukol sa mga modernong aklat pambata mula sa United Kingdom at sa Australia. Gayong lumipas na ang lantarang pananakop ng mga Briton sa ibang mga bansa, natukoy niya ang malawakang epekto ng kulturang imperyalismo sa mga kasalukuyang akdang pambata—kung ano ang magandang benipisyo ng Kanluraning kultura, paano naiaangat ng mga modernong teknolohiya at kasangkapan ang buhay ng mga katutubo, at ang pag-aangat sa antas ng pamumuhay ng mga primitibong kultura sa panghihikayat sa kanilang makapagtrabaho sa negosyo ng Kanluran. Sa pag-aaral ng panitikang pambata sa bansa, ambag naman ni Morton Netzorg angBackward, Turn Backward: A Study of Books for Children in the Philippines: 1866 to 1945 (1985). Sa panimulang sanaysay, nabanggit ni Lucresia Kasilag na kapaki-pakinabang ang tindahan ng aklat ng mag-asawang Norton sa Michigan para sa sinumang interesado sa mga aklat pambata ukol at likha ng mga Pilipino sa panahon ng kolonisasyong Amerikano. Sa koleksiyon ng mga aklat ni Netzorg, nabuo niya ang aklat na naglalaman ng listahan ng mga akdang pambatang nilikha ng mga mananakop. Nakalakip dito ang mga maikling buod, panimulang pagsusuri, at mga komentaryo sa produksiyon sa bawat panahon. Masisipat sa aklat ni Netzorg ang pagsasalansan ng mga kolonyal na aklat pambata ukol sa ating bansa. Kapansin-pansin na kung `di man wala, bibihira ang mga aklat na likha ng mga Pilipino. Sa panahon ng kolonisasyon mula Espanyol hanggang Hapon, nananatiling banyaga ang anyo ng panitikang pambata sa kapuluan. Walang manunulat na Pilipino para sa kabataan. Sa halip, ang mga babasahin ay buhat sa mga banyaga. Namalasak noong panahon ng Espanyol ang mga panitikang pambata ukol sa kostumbreng Europeo at relihiyong Katolisismo. Idinidiin ng mga aklat na ito ang wastong asal at urbanidad ng mga indio. Sa panahon naman ng Amerikano, dalawang uri ng panitikang pambata ang matutukoy—ang edukasyonal tulad ng mga textbuk at ang pang-aliwan tulad ng mga nobela ng adbentura. Ang unang uri ay ginamit na instrumento sa edukasyon (o misedukasyon) ng mga kabataang Pilipino sa ilalim ng pampublikong paaralan. Karaniwang paksain ay ang pagtuturo ng wikang Ingles, wastong sanitasyon, kasaysayang pandaigdig, siyensiya, at sibilisasyong Kanluranin na ipinagkait sa mga Pilipino noong panahon ng Espanyol. Samantala, ang ikalawang uri, tulad ng mga aklat nina Stratemeyer, ay tiyak na isinulat para sa kabataang Amerikano. Suspetsa ko’y pinasadya ang mga babasahin ito ng hukbong sandatahan ng Amerika, o kaya nama’y epekto ng namamayaning paniniwala noon na tungkulin ng mga Puti na iahon ang mga Pilipino (kasama na ang mga taga-Puerto Rico, Guam, at Cuba) sa kahirapan, kawalang-edukasyon, kawalang-sibilisasyon, at paganismo. Bukod sa aliwan, nilalayon nitong hikayatin ang mga lalaking kabataan na lumahok sa lumalawak na layon sa pananakop at pagpapalawak ng teritoryo. Balik-tanawin natin ang unang saknong ng tulang “White Man’s Burden: The United States and the Philippine Islands” (1899) ni Rudyard Kipling para masuri ang laganap na paniniwala kaugnay sa ganap na pamamahala at “pagpapaunlad” ng Estados Unidos sa kapuluan at sa tindig-pampolitika sa digmaang Estados-Unidos at Pilipinas:

Take up the White Man's burden--
Send forth the best ye breed--
Go bind your sons to exile
To serve your captives' need;
To wait in heavy harness,
On fluttered folk and wild--
Your new-caught, sullen peoples,
Half-devil and half-child.

Maihahanay ang mga komentaryo ni Netzorg kaugnay sa mga aklat pambata ukol sa mga Pilipino at Pilipinas bilang tanging tagpo. Una, napansin niya na ang mga akda ay may pagkarahuyo sa mga naiiba at mga `di karaniwan. Nagtataglay ang mga nobela ng pagkamangha at pagkalito sa pagnganganga ng mga katutubo, kung dugo ba galing sa baga ang kanilang nilulura (Netzorg 1985:41). Minsan, sanhi ang pagkamangha sa “pagdaragdag” ng kuwento ukol sa kultura ng mga katutubo. Isang halimbawa rito ay kung papaano raw pumili ang mga Pilipino ng susunod na reyna sa pamamagitan ng pagsukat sa haba ng buhok (Netzorg 1985: 48). Mangyari pa, ang ganitong katangian ng pagsusulat ay maiuugat sa mga lumang pagsusulat ng mga manlalakbay at kinomisyong manunulat batay sa kanilang pandarayuhan sa malalayong lugar. Sa ganitong mga naratibo, dulot ng kakulangan ng siyentipiko at kultural na kaalaman, napapalamutian ang anumang bagay na banyaga sa paningin ng sumusulat.

Kaugnay ng konsepto ng pagkamangha ay `di maipaliwanag na takot sa banyaga (xenophobia). Dagdag nga ng mananaliksik na ang xenophobiang pananaw ay “standard ingredient of the adventure yarn of U.S. domestic manufacture” (Netzorg 1985: 44). Halimbawang tinukoy ay buhat sa A Sailor Boy with Dewey; or, Afloat in the Philippines. Malinaw na ipinamalas sa aklat ang takot ng mg Amerikanong sundalo nang dumaong sila sa dalampasigan ng Zambales na pinamumugaran ng mga “tall, black savages who are brutish and who may be cannibals” (Netzorg 1985: 55). Maiuugnay ang ganitong katiwalian sa klasikong aklat pambata ni Astrid Lindgren. Sa kaniyang Pippi Longstocking at Pippi in the South Seas, nabanggit ng batang bidang tauhan na ang kaniyang ama ay kapitan ng barkong nakarating sa hinihirayang Kurrekurredutt Island sa may South Pacific na pinamumugaran ng mga kanibal. Sa Fortune Hunters of the Philippines; or, The Treasure of the Burning Mountain (1900) ni Louis Charles, isinalarawan din ang mga Tagalog bilang kanibal at nagsasagawa ng kahindik-hindik na ritwal. Pansinin natin ang sipi:

...a country inhabited by a wild tribe of Tagals called the Kana, meaning the eye-eaters, for in years gone by these people had been cannibals, and their greatest feast had been one of human eyes. (Netzorg 1985: 71-74)

Isa pang kapansin-pansin na hulma sa mga katutubong Pilipino mula sa lente ng Amerikano ay ang pagpansin sa mga makaluma o tradisyonal na gamit sa pakikidigma ng mga Igorottes, ang pagpugot ng ulo ng mga Tinguianes, ang pagiging “amphibious” ng mga “Tagalog” sa Cagayan Valley, ang mala-Satanas na pagwawala ng babaeng Negrite, at ang pangongolekta ng mga taga-Luzon ng anit ng mga tao. Isinasagawa ang barbarisasyon sa mga katutubo upang idiin ang pangangailangan ng mga ito ng edukasyon at ebanghelisasyon mula sa mananakop.

Ebidensiya rin sa pagkamangha ng mga manunulat ang mga pagsasalarawan sa mga hayop ng kapuluan: ang kapangitan ng mga kalabaw, ang hanggang-tuhod na palaka, ang lorong di mukhang loro ng Luzon, ang dambuhalang buwaya. Ang pagiging kahindik-hindik ng mga hayop na maeengkuwentro sa nobela ay nagbibigay ng higit na kagitingan sa pakikipagsapalaran ng mga kabataang tauhan sa akda. Naitatampok nang husto ang kabayanihan at kakisigan ng mga sundalo sa harap ng mga pagsubok. Naisasagawa ito alang-alang sa isa pang katiwalian ng mga nobelang pambata—ang exotisisasyon. Mangyari pa, “Exotic animals, exotic vegetables, exotic minerals, exotic humans were all set against the survival and success of American man and boy. The writers on the Philippines revelled in depicting the carabao as a savage beast, the Igorot as a savage man, the volcano as savage mountain. It made stories easier to write and it made the American boy better able to see himself as akin to heroes” (Netzorg 1985: 90).

At tulad din ng anumang suliranin sa mga panitikang popular, madalas natitisod ang mga nabanggit na nobelang pambata sa pagkakahon, regionalismo, sexismo, at pagpapalaganap ng mga istiryotipo. Sanhi ito ng kakulangan o kawalan ng pangkulturang pananaliksik. Ang mga manunulat ay nagsusulat na lang batay sa kung ano ang madadampot nila mula sa mga de-kahong paniniwala sa kanilang panahon o sa laganap na istiryotipo na nag-uumapaw sa kulturang popular. Ang hinihirayang Pilipino ng mga banyagang manunulat ang pangunahing biktima. Ang mga imahe ng katutubo ay pinagsama-samang palagay at katangian ng mga sumusunod: “American Indian, of domestic Black, of the Chinese, of the African cannibal, of the South Seas cannibal” (Netzorg 1985: 91).

Naratibo ng Kanluraning Imperyalismo

Gabay sa pag-aaral ng mga tekstong kolonyal ni Stratemeyer ang diskursong postkolonyal ni Edward Said. May tatlo itong katangian bilang paraan ng pagsipat sa mga akda (Patajo-Legasto 1993: 6). Una, may panunuri itong laban sa gahum (hegemony) tulad ng Orientalismo at kolonyalismo. Pangalawa, lumilikha ito ng mga bagong modelo ng panunuri laban sa mga Kanluraning diskurso. Dagdag pa ni Patajo-Legasto, may katangian itong oposisyonal sa pamamagitan ng muling paghubog ng kamalayang nasalanta ng karahasan ng imperyalismo at mala-kolonyal na sistema sa kaalaman. Kung gayon, isinasatinig nito ang mga alternatibong praktika tulad ng paghango at muling pagsipat ng mga tekstong naibukod (Patajo-Legasto 1993: 7).

Batay kay Said, ang Orientalismo ay:

Mode of discourse by which European culture (British and French) was
able to manage—and even produce—the Orient politically, sociologically, militarily, ideologically, scientifically and imaginatively during the post-Enlightenment period. (sipi kay Patajo-Legasto)

Maiuugnay ang ganitong sistema sa paraan ng imperyalismo ng Estados Unidos sa bansa. Sa limang sumusuportang institusyon ng orientalismo, tatlo ang matutukoy na mahalagang sa pag-aaral na ito. Una ay ang gamit ng mga larawan o representasyon (imagery). Sa bahaging ito, maraming mito ang ipinapalaganap kasama na ang pagturing sa bansang sasakupin bilang paraiso at nagtataglay ng mga lupaing karapat-dapat tuklasin. Isang natukoy na manipestasyon ang pagtukoy sa mga taga-Zamboanga bilang “mga unggoy na walang buntot” na bahagi ng awiting pangkawal ng mga Amerikano. Pangalawa’y ang bokabularyo. Tinukoy na halimbawa ni Patajo-Legasto ang tendensiya ng manankop na tukuyin sa babaeng pangalan ang bansa o lupaing pinangingibabawan. Panghuli’y ang mga doktrina (doctrines). Kabilang sa nabanggit ni Patajo-Legasto ang paniniwala sa white man’s burden ng makata ng imperyalismong si Rudyard Kipling, ang mga misyong pang-ebanghelyo, at ang Benevolent Assimilation Proclamation ni William McKinley noong 1898. Suriin natin ang teksto ng huling nabanggit:

I have been criticized a good deal about the Philippines, but don’t deserve it. The truth is I didn’t want the Philippines, and when they came to us, as a gift from the gods, I did not know what to do with them. When the Spanish War broke out Dewey was at Hongkong, and I ordered him to go to Manila and to capture or destroy the Spanish fleet, and he had to; because, if defeated, he had no place to refit on that side of the globe, and if the Dons were victorious they would likely cross the Pacific and ravage our Oregon and California coasts. And so he had to destroy the Spanish fleet, and did it! But that was as far as I thought then.

When I next realized that the Philippines had dropped into our laps I confess I did not know what to do with them. I sought counsel from all sides—Democrats as well as Republicans—but got little help. I thought first we would take only Manila; then Luzon; then other islands perhaps also. I walked the floor of the White House night after night until midnight; and I am not ashamed to tell you, gentlemen, that I went down on my knees and prayed Almighty God for light and guidance more than one night. And one night late it came to me this way—I don’t know how it was, but it came: (1) That we could not give them back to Spain—that would be cowardly and dishonorable; (2) that we could not turn them over to France and Germany—our commercial rivals in the Orient—that would be bad business and discreditable; (3) that we could not leave them to themselves—they were unfit for self-government—and they would soon have anarchy and misrule over there worse than Spain’s was; and (4) that there was nothing left for us to do but to take them all, and to the Filipinos, and uplift and civilize and Christianize them, and by God’s grace do the very best we could by them as our fellow-men for whom Christ also died. And then I went to bed, and went to sleep, and slept soundly, and the next morning I sent for the chief engineer of the War Department (our map-maker), and I told him to put the Philippines on the map of the United States (pointing to a large map on the wall of his office), and there they are, and there they will stay while I am President!

Sa siping ito, pinaniniwalaan ng Estados Unidos na kanilang tungkulin ang pangibabawan ang “nakabababang” kultura at ituro sa mga mamamayan nito kung paano ang makapagsarili pagkaraan ng pananakop. Ngunit ang hamon ni Patajo-Legasto, sa likod ng dakilang layunin na ibinabalandra ng mga mananakop, marapat na ilantad ang iba’t ibang karahasang sumulpot buhat sa ganitong paniniwala.

Sa diskurso naman ni Stratemeyer, dalawa ang nalilikha niyang mundo batay sa Estados Unidos at Pilipinas—sinilangang-bayan at ibayong-dagat, at sentro at gilid. Ang Pilipinas bilang gilid at naisantabi’t naibukod na lunan (othered) ay binubuo ng mga lupain, kultura, at mga katutubo upang makabuo at maipagpatuloy ang mga ideyang mahalaga sa isang diskursong kolonyal. Ginagamit ang Estados Unidos at Europa bilang pamantayan sa paghuhusga, pagsipat, at pagkilatis ng ibang bansa at kultura (Bradford 2001: 196-197). Sa ganitong pagsipat, tatlong katiwalian ang natukoy ni Bradford. Una, ipinangangalandakan sa pananakop ang Kristiyanismo. Sa Kristiyanismo, hinihikayat ang pagkapantay-pantay bilang mga anak ng Diyos ngunit ang proseso ng pananakop ay kabaligataran ng relihiyon. Ipinalalaganap nito ang pangingibabaw ng mga Puti sa hanay ng mga lahing kayumanggi, itim, at iba pang katutubo (Bradford 2001: 197). Pangalawa, kaalinsabay sa paglikha ng mga kolonyal na nobela, nakalilikha rin ng mga binary oppositions: sarili at iba, sibilisado at katutubo, at puti at itim. At panghuli, gamit sa diskurso ni Stratemeyer ang isang pagsipat na maka-Amerikano batay na rin sa mga lantad sa panitikan ng imperyalismo, ang Eurosentrikong pagsipat (Eurocentric gaze).

Anatomiya ng Adbentura

Buhay at pakikipagsapalaran ng tatlong magkakapatid na Russell ang pinapaksa ngOld Glory ni Stratemeyer. Sila’y taga-Buffalo, New York. Nang pumanaw ang kanilang ina, napunta sila sa pangangalaga ng malupit na tiyuhing si Job Dowling. Dahil di matiis ang kanilang abang kalagayan, lumayas ang tatlo at nagkahiwa-hiwalay. Higit pang lumala ang kanilang kondisyon nang tinangay ni Braxton Bogg, kahera sa Hearthstone Savings Institution, ang salaping pamana ng ina sa kaniyang mga anak. Si Ben, ang panganay, ay napunta sa New York. Si Larry ay pumuntang Tsina at doon natagpuan at napili ng Asiatic Squadron ng U.S. Navy para ipadala sa isang misyon sa Pilipinas. Si Walter nakipagsapalaran sa Boston. Ang tatlo’y kapwa nagkaroon ng “war fever” at naging mga sundalo ni Uncle Sam. Nagtagpo ang tatlo sa kanilang pakikipagsapalaran sa Luzon, gayong magkakahiwalay sila ng tunguhin sa digmaan. Hindi nabigyang-diin sa mga aklat ang ugnayan ng magkakapatid. Mas higit na ipinakita ang kapatiran ng lahat ng kabataang sundalo ng Estados Unidos, magkakaiba man sila ng lugar na pinagmulan. Sa unang aklat, tinalakay ang paglusob at pagsalakay ng hukbong Amerikano sa Maynila, Caloocan, Malabon, at Iloilo. Sa pangalawang aklat, isinalaysay ang pag-angkin sa mga bayan ng Sta. Cruz sa Laguna, Baliuag, Angat, San Rafael, San Isidro, at iba pang bayan sa Bulacan. Sa huling aklat, ipinagpatuloy ang layunin ng hukbo sa pagtugis kay Aguinaldo at sa mga rebeldeng Pilipino sa pamamahala ni Pio del Pilar. Nagsimula ang aklat sa pagdaong sa baybayin ng Hilagang Luzon, paglupig sa mga mandirigmang Negrito, at pagsuyod sa kabundukan ng Sierra Madre.

Kilala bilang tagapanguna sa larangan ng nobelang pangkabataan, taglay ng serye ang mga kumbensiyon ng modernong young adult literature. Nasusulat ito sa punto-de-bista ng isang kabataan. Ibig sabihin, kabataan ang protagonista o pangunahing tauhan sa mga aklat. Kapansin-pansing walang magulang o nakatatanda sa nobela. Hinaharap ng mga tauhang kabataan ang kanilang mga suliranin na walang tulong o may kakaunting tulong buhat sa nakatatanda. Optimistiko ang kuwento. Pinakamahalagang sangkap sa nasabing anyo ang paglalaan ng elemento ng pag-asa at tagumpay kahit digmaan ang paksain ng nobela. Sa pagsasalaysay ng karanasan ng kabataan, nailalahad din ang kuwento ng pagkakamalay. Isinasalarawan dito ang pagtawid ng tauhan mula sa yugto ng pagkabata tungo sa pagkagulang. At dahil ang panitikang pangkabataan ay audience-oriented, nagtataglay ito ng mga emosyon at karanasan na mahalaga at malapit sa karanasan ng kabataang mambabasa. Sa sinuring mga aklat, masusumpungan ang usapin ng bullying ni Quartermaster Yarrow sa kabataang sundalo, ang pagkahumaling ng kabataang lalaki sa bagong tuklas na teknolohiya, ang pagtutol at pagiging kritikal sa autoridad, ang paglalakbay at pagdanas ng mga bago bilang paraan ng pagkilala sa daigdig, ang mga aralin sa pagtitiis at pag-igpaw sa suliranin (tulad ng pagkain ng karne ng kalabaw at itlog ng mga ibon, at paggamit ng baging para mailigtas ang sarili sa kumunoy), at ang pagpapatunay sa sariling kakayahan, talino, at lakas kahit sa kanilang mga murang edad.

Bilang anyo ng adbentura, hindi nagkulang ang may-akda sa paglalahok ng mga kapana-panabik na hadlang na marapat igpawan ng bayaning kabataan. Mahalaga ang gamit ng mga elemento ng kalikasan upang bigyang-diin ang pasakit ng mga bayaning kabataan. Ang pagiging marahas ng kagubatan sa kapuluan ay waring inihahalintulad sa bagsik ng mga katutubong kailangang patahimikin. Ganito ang pagsasalarawan ng nobelista:

It was now that Ben got his first taste of a genuine tropical jungle, with its palms and plantains, enormous ferns, gum trees, mangoes, guaves, oranges, and citrons, all interlaced with the palasan, a thick vine which grows to the length of several hundred feet, and which gives forth a rank odor when crushed under foot. The soil was black.” (Stratemeyer 1899: 203)

Dagdag pa rito, sa unang aklat, lahok sa adbentura ng sundalong kabataan ang bagyo, lindol, kumunoy, maruming tubig, mga kakaibang hayop, kulisap, ahas, at baging. Sa ikalawang aklat, kinaharap ng bayani ang hamon ng maputik na ilog, mga lamok, langaw, matinik na damo, cannibal na rebelde, maysakit na mga daga, maalikabok na daan, balong may lason, kulog, malaria, tornado, kuweba, bangin, at ahas na sampung talampakan ang haba. Sa huling aklat, nagsilbing hadlang ang asintadong Tagalog, ulan, maputik na daan, at ang isdang lumulunok ng tao. Sa daloy ng kuwento, magkaalinsabay na pinaaamo ng sundalong Amerikano ang lupit ng kalikasan at pinatatahimik ang mga bagsik ng rebeldeng katutubo.

Gayong historikal ang tinahak na proyekto ni Stratemeyer, hindi nito nilayong isinalarawan ang kagitingan at kabayanihan ng historikal na personahe. Sa halip, itinuon nito ang kabayanihan ng kabataan sa pagtatanggol ng kanilang mga pinuno, paggalugad sa kalikasan, at pagtupad sa mahahalagang tungkulin bilang espiya, mensahero, manggagamot, tagapaglupig sa insurekto, at mandirigma para sa sibilisasyon ng bansang sasakupin. Nagagantimpalaan naman ang kabataang tauhan sa pagtatapos ng nobela—napatatahimik nila ang maliligalig na bayan, napasusuko ang rebelde, maaangking muli ang ninakaw na yaman, naimumulat ang masamang kamag-anak, nabibigyan ng mas mataas na posisyon sa hukbong sandatahan, at magkakaroon ng pagkakataon na makapagmina ng mga mineral at ginto sa mga kabundukan ng bansa (Stratemeyer 1899: 132). Ang papuri sa kabataang bayani ay nababakas sa mga siniping dialogo:

“You did wonderfully well for a boy.”
“A man could not have done more.” (Stratemeyer 1900: 78)

“And in years to come, you’ll be telling your grandchildren what a mighty fighter you were out in the state of Luzon.” (Stratemeyer 1900: 205)

“You are a credit to your country, and your uncle is proud of you.” (Stratemeyer 1900: 313)

Tinutugunan ng nabanggit ang pangangailangan ng kabataan na magkaroon ng modelo sa halagahan, pagtuklas ng kakayahan at interes, maihanda ang kanilang karera, mapaunlad ang personal na ideolohiya, at maging kapaki-pakinabang na miyembro ng grupo, sirkulo, at komunidad.

Si Edward Stratemeyer bilang Tagalikha ng Imperyo

Sa pagbabasa ng pakikipagsapalaran ng magkakapatid na Russell, matutukoy ang mga teknik ni Stratemeyer sa kaniyang serye. Upang mapanatili ang interes ng mga mambabasa, dahil hindi nailalathala ang mga aklat sa iisang taon, naglalaan ang manunulat ng buod sa susunod na aklat. Naglalaan din si Stratemeyer ng isang kabanata bilang edukasyonal o historikal na bahagi, ukol sa progreso ng pananakop sa bansa. Sa bawat aklat, matatagpuan ang isang kabanata ukol sa isang tampok na personahe sa kasaysayang pang-militar ng Estados Unidos. Naglalaman ito ng maikling talambuhay, papuri, at ambag sa lipunan ng tampok na bayani. Lagi’y idinidiin na nagmula ang sundalo sa pagiging karaniwang kabataan hanggang sa makamit niya ang karangalan bilang bayani. Hindi rin naman ganap na mandirigma ang mga sundalo. Sa mga aklat, isinalaysay na ang mga sundalo’y may malasakit din sa mga katutubo (lalo na sa mga bata at kababaihan). Tulad sa pelikula, hitik din ito sa mga yugtong rest and recreation upang malayang maipasok ng manunulat ang ilang aralin sa agham pangkalikasan, heograpiya, kultura, at maikling kasaysayan ng kanilang “bagong pag-aari”. Bilang tagapagsulong ng adhikaing makabansa, halos banggitin ni Stratemeyer sa bawat nobela ang lahat ng estado sa Amerika. Ikinakalat niya ito sa iba’t ibang pahina ng aklat. Isinasabuhay ng manunulat ang diwa ng Old Glory ng kanilang bansa. Bukod pa rito, maraming eksena ang nagpapatibay sa pagkakaisa ng mga estado sa kanilang nasyon. Kinatawan ang mga sundalong tauhan sa lunang pinagmulan. Higit itong isinasalarawan sa kapatiran at pagtutulungan ng mga sundalo, anumang lugar sila nagmula, anumang lahing Puti ang kanilang pinag-ugatan sa Amerika. Hitik din sa makabayang sentimiyento ang akda ni Stratemeyer. Inilalantad ng may-akda ang kaniyang sarili sa mga mambabasa sa anyo ng isang pinunong sundalo o isang nakatatanda. Sipatin natin ang dialogo ng dalawang sundalo, matapos magreklamo sa temperatura sa bansa:

“I’d rather live in the United States.”
“No better country, my lad, and you’ll find it so, even if you rove the world over.”
(Stratemeyer 1899: 116)

At dahil sa anumang digmaan ay kinakailangan ng isang magwawagi, mula sa isang Amerikano at maka-Amerikanong pagsipat, Estados Unidos ang mananaig sa akdang pandigmaan. Pansinin natin ang pagbubuod sa kampanya ng mga sundalong Amerikano:

The campaign had lasted three weeks, and during that time the troops had covered about a hundred and fifty miles of territory, fought twenty-two battles, captured twenty-eight towns, and destroyed large quantities of army stores, including three hundred thousand busheld of rice. The loses to the Americans had been about fifty killed and wounded, while the losses to the Filipinos were nearly ten times as great (Stratemeyer 1900: 313).

Bunga ng panitikang pinasadya ang mga pagkakamali kaugnay sa kultura at impormasyon ukol sa pinapaksang bansa. Sakit ng anumang komersiyal na pagsusulat ang pagiging dahop sa pananaliksik. Higit itong lantad sa anyo ng realismo at historikal na sulatin. Kung kaya, hindi nakapagtataka na 1,200 lamang ang bilang ni Stratemeyer sa mga pulo ng Pilipinas. “Bocave” ang pagkakabaybay sa bayan ng Bocaue. Narito pa ang ilan: “Subig” (Subic) Bay, Mount “Ararat” (Arayat), “caribao” (kalabaw), “pilai” (palay), at “cocoanut” (coconut) shell. Masusumpungan din ito sa pagkakapili ng may-akda sa pangalang Pilipino: Fipile, Muro, Drummo, Relosus, Barnabas Moval, at Bamrogina. Pakiwari ko’y pangalan ito ng tauhan sa mga komiks at pelikulang pantasya. Nakaliligalig din ang pagpili ng detalye at paghulma sa lunan ni Stratemeyer. Saang bahagi ng bansa mayroong tornado, cedar, at wild turkey? Nagkalat daw ang mga Negrito sa baybayin ng Zambales. Noong panahon ng Espanyol, lumikas ang mga Negrito patungong kabundukan. Marami raw lamok sa ilog ng Pilipinas. Paano makakapangitlog ang lamok sa gumagalaw at umaaagos na anyong tubig? Naglipana raw ang mga mandirigmang “Igorrote” sa Laguna. Anumang aklat pangkasaysayan ang gamiting sanggunian, walang dokumentong magpapatunay sa deskripsiyong ito ni Stratemeyer. Ganito rin ang obserbasyon ni Netzorg sa mga aklat pangkasaysayan ni Stratemeyer. Aniya:

Stratemeyer made unusual attempts to be historical in his main outline and time frame but for detail he also drew freely on his imagination so that occasionally there is a bit of rural American local color transported to his fictional Philippines. There is pretty clear evidence that he had never heard a Filipino speak any Philippine language (Netzorg 1985: 60).

Sa mga larawan, imahe, at representasyon ng mananakop, hinulma ang mga katutubong Pilipino bilang “half-civilized natives” (Stratemeyer 1899: 11), bilang “niggers” (Stratemeyer 1899: 165), bilang ignorante (Stratemeyer 1901: 217), at masahol tulad ng mga American Indian (Stratemeyer 1899: 218); ang mga Tagalog bilang mga kanibal (Stratemeyer 1900: 55); ang mga rebolusyonaryo bilang hadlang sa sibilisasyon nang sirain nila ang riles ng tren (Stratemeyer 1900: 257) at ang mga Negrito na mas mababang uri kumpara sa mga katutubong Australian (Stratemeyer 1901: 112). Negatibo ang pagpuna ni Stratemeyer sa ugaling pagsasabong ng mga Pilipino, ang pagtukoy sa mga Tsino bilang buwitre at sa mga Kastilang prayle bilang “chimpanzee”, at ang kalupitang dulot ng gubat sa bansa kung ikukumpara sa nasakop na nilang Cuba (Stratemeyer 1899: 203). Ganito naman ang teorya niya sa lahing Filipino:

He had yet to learn that the Filipinos are of two classes, those who are as upright and honest as any nation on the face of the earth, and those of almost pure Malayan blood, who are full of cunning and trickery, and who have absolutely no conscience (Stratemeyer 1899: 205)

Kapansin-pansin ding ang gumagabay na politika sa panulat ni Stratemeyer ay nagmula sa talumpati ni William McKinley. Sa sipi, lumalakas ang aking suspetsa na ganap ngang pinasadya ng pamahalaang Amerikano ang mga nobela sa manunulat upang hikayatin at bigyang-katwiran ang adhikaing imperyalismo sa hanay ng kabataan. Bukod pa rito, ginamit ang mga nobelang pambata upang mapagtibay ang mga baluktot na paniniwala ukol sa pakikipagdigma. Nagsilbing gabay sa pagpapadakila ng Estados Unidos ang mga nobela at munting paaralan upang sanayin ang mambabasa bilang imperyalista.

“I heard that all the different divisions of the Filipinos were fighting like cats and dogs among themselves.”

“That’s true,” pat in another. “I’ll tell you what it is, we’ve got to bring them into submission...It’s the one chance of making a civilized, Christianized nation of them.” (Stratemeyer 1899: 274)

Bukod sa xenophobia o takot sa banyaga, maikakabit kay Stratemeyer ang katiwaliang pagsasantabi sa Pilipinas habang nililikha niya ang mga nobela ukol sa bansa. Itinuring niya ang kapuluan bilang lugar na nangangailangan ng tulong upang magkaroon ng kabihasnan. “Anglo-Saxon blood is bound to rule the world,” sigaw ng mga sundalong Puti habang nananabik na salakayin ang kapuluan (Stratemeyer 1899: 82). Udyok pa ng isang tauhan, “I don’t think they’ll be unruly very long,--that is, after we give them a taste of the benefits of real civilization” (Stratemeyer 1899: 140). Sa aklat na The Campaign of the Jungle, inilista niya ang mga benipisyong igagawad—pagtataguyod ng mabuting lokal na pamahalaan, pagtatayo ng mga paaralan at mga korte, pagpapasinaya ng modernong sistema ng transportasyon tulad ng tren, paggagawad ng karapatang sibil, paghango sa bansa mula sa gutom tulad ng isinagawa ng mga Amerikano sa Cuba, at ang pagsusulong ng administrasyong serbisyo sibil. Lamang, sabi ng tauhang sundalo sa nobela, “if they would submit to our authority...under the guiding hand of Uncle Sam” (Stratemeyer 1899: 36). Mangyari pa, sa kaniyang huling aklat, ganito ang prediksiyon niya sa pamamahala ng mga kababayan:

In Manila and other large cities, business was picking up rapidly, and the American authorities were doing all in their power to restore order, open up the courts and schools, and bring matters to a satisfactory conclusion. (Stratemeyer 1901: 308)

Ang hindi mababasa sa teksto at ang hindi nailahok sa kuwento ni Stratemeyer ay ang dahas kaalinsabay sa tinagurian niyang progreso’t benepisyo. Ang dahas na tinutukoy ay ang pagpapatibay ng tunggaliang bayan at bukid sa lipunang Filipino. Sa pamamagitan nito, napanatili ang sistemang piyudal at kolonyal sa hanay ng mga elite na katutubo. Higit pang lumala ang pagsasantabi sa mga katutubo at mga anak-pawis. Mangyari pa, pumasok sa kamalayang Pilipino ang kolonyal na paniniwala kaugnay sa mga rebolusyonaryo—tinawag itong mga gerilya, bandolero, bandido, taong-labas, rebelde, insurekto, tulisan. Naging epektibo ang pagsasantabi (othering) ni Edward Stratemeyer sa pagturing sa mga katutubong nakikihamok bilang “tao sa damo” at “tubo sa damo”, gayong ang mga katagang katutubo na ito ay hindi tuwirang ginamit sa kaniyang mga nobela. Sa pananaliksik ni Francis Gealogo, inilalarawan niya ang “tao sa damo” at “tubo sa damo” na:

...ang pagkilos ay maaaring tingnan na may kabangisan at kakulangan sa pagkaamo. Dahil dito, ang mga nakikibaka, upang muling maging bahagi ng kaayusang panlipunan, ay tinitingnang kailangang paamuin at alisan ng kabangisan. Ang pagtira sa labas at ang pakikibaka mula rito ay tinitingnan bilang indikasyon ng pagtira sa daigdig ng kabangisan. (Gealogo 1994: 17)

Ang pagpapatayo ng mga korte at paaralan ay kabaligtaran ng pangakong sibilisasyon ng mananakop. Siniil ang hangaring mabuo ang Pilipinas bilang bansa. Nabansot ang pagpapayabong ng kamalayang makabansa. May parusang kamatayan at pagpapakulong sa mga nag-uudyok ng kalayaan at kasarinlan (Sedition Law, 1901), kamatayan at pagkakabilanggo sa paglahok at pagtulong sa mga bandido (Brigandage Act, 1902), masusing pagbantay at pagtitipon sa pinaghihinalaang gerilya (Reconcentration Act, 1903), at ang pagbabawal sa watawat at mga simbolong kaugnay sa Katipunan at ng Republika (Flag Law, 1907) (Lumbera 1997: 87-88). Nakaligtaan ng mga Pilipino ang kabihasnan sa proseso ng akulturasyon. Ang sibilisasyong pangako ng mga Amerikano ay para sa kanilang sariling interes.

Tungo sa Pagpapayabong ng Imahinasyong Pilipino

Kapag napag-uusapan ang mga lumaganap na panitikang pambata sa Pilipinas noong Panahon ng Amerikano, laging natutukoy ang mga aklat pang-eskuwelahan mula sa Estados Unidos bilang halimbawa ng pagpapatibay ng kontrol ng mananakop sa bansa. Halimbawa rito ang Baldwin Readers na nagturo sa mga batang katutubo na ang “A is for Apple” at ang Insular Readers na naghahatid ng halagahang Amerikano sa mga batang Filipino (Paterno 1994: 11). Sa panahon ding ito, pinagtibay ang pagtuturo ng wikang Ingles sa mga batang katutubo at dahil dito “matagumpay na naisakatuparan ng mga mananakop ang paghubog sa mga Pilipino bilang mga little brown Americans na saludo sa hegemonyang Amerikano (dela Cruz 1993: 9). Pinatutunayan ng mga naunang pag-aaral na ang mabisang paraan sa paglupig ng bansa ang pagsiil sa kultura sa anyo ng sistema sa pampublikong edukasyon. Ngunit ang hindi nailalahok sa mga tekstong pangkasaysayan ang mga nobelang pambata ni Edward Stratemeyer. Sa lalo pang pag-aaral ng mga tekstong ito, makikita ang kabilang dimensiyon ng propaganda—ang propaganda sa hanay ng mananakop, ang imbitasyon sa kanilang kabataan na maging kapaki-pakinabang na mamamayan ng Estados Unidos.

Hindi madaling mabura sa kamalayan ang pangkulturang impluwensiya ng kolonyalismong Amerikano, lalo pa’t ang imperyalismo ay nagkakaroon ng iba’t ibang anyo hindi lamang sa mga aklat pambata kundi sa pandaigdigang kulturang popular. Natukoy ng maraming kritiko na ang popular na akdang Charlie and the Chocolate Factory ni Roald Dahl, na nalalahok pa sa listahan ng mga modernong klasiko, ay naglalaman ng sentimiyento at diwang nagsusulong ng imperyalismo. Masisipat din ito sa mga pelikulang Hollywood tulad ng Deep Impact, Armageddon, Indiana Jones, at Independence Day na lagi’t laging hinuhulma ang Amerika at ang mga Amerikano bilang tagapagligtas at manunubos ng daigdig. Gamit ang hamong inilatag ni Priscelina Patajo-Legasto, iminumungkahing sa pag-aaral ng panitikang pambata, marapat na tuligsain ang naratibisasyong Europa/ Estados Unidos at ang mga ibinukod nito. Sa pamamagitan nito, makalilikha ng mga kasaysayan, realidad, at mg kultura ng isinantabing Filipino. Marapat ding isagawa ang paghango, pagsalba, at pagbalik-tanaw sa pamamagitan ng paglikha at muling paglikha ng alternatbong pangkulturang texto at mga textong tumutuligsa sa gahum (Patajo-Legasto 1993: 12-13). Maisasagawa ang mga ito kung ang mga manunulat pambata sa bansa ay hindi gaanong sasandig sa estetikang pinaunlad sa Kanluran. Mabigat na tungkulin ito, lalo pa’t ang mga anyo ng modernong panitikang pambata ay nag-ugat at namulaklak sa Britanya at Estados Unidos.

Isa pang paraan ay ang maging mapagmatyag sa mga imahe at representasyong inihahain ng mga aklat pambata at kulturang popular mula sa Kanluran. Tunay namang ang produksiyon ng mga aklat pambata sa Estados Unidos, tulad ng mga bansang sinakop nito, ay dumadaan sa panahon ng paghihilom. Maunlad ang produksiyon sa Kanluran ng mga aklat na nagpapakita ng mainam at itinuwid na representasyon ng mga kabataang Afro-Amerikano, Native American, Latino, at Asian-American. Nag-uumapaw ang mga nobelang pambata na ipinapakita ang dahas ng mga digmaan, holocaust, sexismo, at pag-aalipusta ng mga lahi. May mga palimbagan na espesyalisasyon ang itaguyod ang pagpapatanggap sa kultura at karanasang naisantabi rin sa kasaysayan ng Amerika. Ngunit tulad ng natuklasan ni Bradford, manaka-nakang sumusulpot ang mga diwang mananakop sa mga akdang pambatang inaakalang inosente ang nilalaman.

Dahil dito, hamon sa mga manunulat na Filipino na magkaroon ng pangkasaysayang perspektiba kaalinsabay ng paghahasa ng kanilang sining. Sang-ayon nga kay dela Cruz, “mahalagang suporta sa makabayang adhikain ang mahusay na paglalangkap ng temang Pilipino at masining na kasanayan. Kailangang tumulong ang panitikang pambata sa pagpapayaman ng imahinasyon ng kabataan. At dapat na ang imahinasyong ito ay mapayaman bilang imahinasyon ng Pilipino” (dela Cruz 1993: 12).

Kung susumahin ang tatlong nobela ni Statemeyer, inilalantad at ipinagmamalaki ang kabayanihan ng mga Puting Amerikano para sa kanilang kabataang mambabasa. Ipinababatid nito sa mga mambabasa na sila’y mga mamamayan ng Estados Unidos at tanging tagapagmana ng mga karangalan at tagumpay nito. Mula nga sa aklat pambatang Old Glory ni Robert Lang, sinasabing “When you see our glorious flag, the symbol of our country, enjoy the moment. Take time to reflect on how proud you are to be an American.” Sabihin mang hindi para sa mga Pilipinong mambabasa ang mga aklat ni Stratemeyer, ipinalaganap pa rin nito ang mga baluktot at maling paniniwala ukol sa kabihasnan at kasaysayang Pilipino. Napapanahon na upang ituwid ang mga katiwalian sa mga nobelang inaakala ng nakararami bilang mga aklat pambata lamang na mabibili sa mumurahing halaga at abot-kaya ng mga karaniwang mambabasa.

May dalawang anyo ang kapangyarihang hatid ng panitikang pambata sa kamalayan ng mambabasa. Iyong una’y nasa panig at sipat ng mga kolonyalista. Makapangyarihan ito dahil nakapanghihikayat ito sa lalong ikatatatag ng imperyo at pagpapalawak ng kapangyarihan sa ibang bansa. Dagdag nga ni Netzorg, “The books were not really about these countries, they were instead about fictional American boys who found these lands (largely invented as plot needs development) handy places in which to have adventures that allowed real boys to feel proud to be sons of the good old U.S.A.” (Netzorg 1985:88)

Isa sa panganib sa mga akda ni Stratemeyer ay ang paggamit nito ng popular na anyo ng panitikan. Higit itong naipapalaganap ang mga adhikaing kolonyal at imperyalista sa mga mababasa sa anyong madaling maintindihan at kapana-pananibik na wika. Mapatutunayan ito sa ilang mga puna ng kritiko(na matataguan sa mga huling pahina ng mga aklat) sa Old Glory Series.

“A good book for boys, giving a good deal of information in a most attractive form.”—Universalist Leader

“Mr. Edward Stratemeyer is in danger of becoming very popular among the young people of the country.”—Burlington (Iowa) Hawk Eye

“A boy once addicted to Stratemeyer stays by him.”—The Living Church

“Mr. Stratemeyer is in a class by himself when it comes to writing about American heroes, their brilliant doings on land and sea.” –Times Boston

Ngunit ang higit na mahalaga ay ang pangalawang anyong kapangyarihan sa panitikang pambata. May kapangyarihan din ang panitikang pambata na tuligsain at ituwid ang mga pagkakamali sa ating kasaysayan. May kapangyarihan ito na tutulan ang paglalaganap ng kolonyal at neokolonyal na kapangyarihan sa iba’t ibang anyo ng kultura. At ang kapangyarihang ito ay magkakabisa lamang kung tutugunan ng mga manunulat para sa kabataan ang hamon sa kanilang paglikha.

Bibliograpiya

Bradford, Clare. “The End of Empire? Colonial ang Postcolonial Journeys in Children’s Books,” nasa Children’s Literature (Annual of the Modern Language Association, Division on Children’s Literature and the Children’s Literature Association) (Vol. 29, 2001), pp. 196-218.

Butts, Dennis. “Shaping Boyhood: Empire Builders and Adventurers,” nasa International Companion Encyclopedia of Children’s Literature ni Peter Hunt (pat.). London at New York: Routledge, 1996.

Dela Cruz, Rolando S. “Kailangang magsimulang muli ang mga akdang pambata sa 
suliranin ng pagkabansa: Ang pulitika ng literaturang pambata,” nasa Kultura (Vol. 6, No. 2; 1993), pp. 4-12.

Doherty, Kathleen M. At Mary W. Cornog (mga pat.) Reader’s Handbook, Springfield: Massachusetts: Merriam Webster, Inc., 1997.

Donelsen, Kenneth L. at Nilsen, Allen Pace. Literature for Today’s Young Adult (Sixth Edition). New York: Longman, 2001.

Gealogo, Francis. “Hermeneutika ng Pakikipagtunggali: Ang pagpapakahulugan sa 
diskurso ng pakikibakang panlipunan” nasa Ang Kilusang Masa sa Kasaysayang Pilipino (1900-1992) Philippine Social Science Review (Jan-Dec. 1994), pp. 1-37.

Johnson, Deidre. Edward Stratemeyer and the Stratemeyer Syndicate (Twayne’s United States Authors Series, No. 627). Chicago: Macmillan Publishing Co., Inc., 1993.

Kipling, Rudyard. “The White Man’s Burden: The United States & The Philippine 
Islands, 1899.” Rudyard Kipling’s Verse: Definitive Edition. Garden City, New York: Doubleday, 1929.

Lumbera, Bienvenido at Cynthia Nograles Lumbera. Philippine Literature: A History and Anthology (Revised Edition), Pasig City: Anvil Publishing, Inc., 1997

Netzorg, Morton J. Backward, Turn Backward: A Study of Books for Children in the Philippines: 1866 to 1945. Quezon City: National Book Store, Inc., 1985.

O’Rourke, Meghan. “Nancy Drew’s Father: The Fiction Factory of Edward Stratemeyer” The New Yorker, Issue of 18 Nov. 2004 <http:www.newyorker.com/critic/atlarge/?041108crat_atlarge>

Patajo-Legasto, Priscelina at Cristina Pantoja-Hidalgo. Philippine Postcolonial Studies: Essays on Language and Literature, Quezon City: University of the Philippines Department of English and Comparative Literature, 1993.

Paterno, Maria Elena. “A History of Children’s Literature in the Philippines,” nasa 
Bumasa at Lumaya: A Sourcebook on Children’s Literature in the Philippines, Pasig City: Anvil Publishing Inc., 1994.

Rusling, James. “Interview with President William McKinley,” The Christian Advocate 22 January 1903, p.17. Muling nilathala nina Daniel Schirmer and Stephen Rosskamm Shalom, (mga pat.), The Philippines Reader. Boston: South End Press, 1987.

Stratemeyer, Edward. Under Otis in the Philippines; or, A Young Officer in the Tropics. Boston: Lee and Shepard Publishers, 1899.

Stratemeyer, Edward. The Campaign of the Jungle; or, Under Lawton through Luzon. Boston: Lee and Shepard, 1900.

Stratemeyer, Edward. Under MacArthur in Luzon; or, Last Battles in the Philippines. 
Boston: Lee and Shepard, 1901.

Unang nalathala sa Philippine Humanities Review, Vol. 8, 2005, pp. 110-128.

Powered by Drupal