fiction

A Pinoy Odyssey
ni Mario Ignacio Miclat

HALOS mangudngod ang nguso ni Ringo sa pagkakasipa sa kanya.

“Babalik ba kayo sa Pilipinas?” di ba tanong ng reporter sa kanila na mas popular pa raw kay Christ? “Oo, para magbagsak ng bomba!” ang sagot. Sumikat ang ‘Pinas noon.

Sila pa ang may ganang magalit e inisnab nila si Pers Ledi. Talagang mamaliitin tayo hangga’t underdeveloped tayo. Developing. Propaganda lang ng Kano ang salitang developing.

Nauso nga ang bomba. Si Merle ang nag-umpisa. Sino ba yon? Si Rabishankar yata na naging guru nila, nagperform daw sa modernizing China. E binaril na si John Lennon. Within You and Without You. Sa loob at labas, ang haba ng pila sa US embassy. Asia’s queen of songs naman si Pilita. Nabuwag ang Fernando Commission. Binomba ang Plaza Miranda. Nasa Tate na siya noon nang marinig niya ang balita. Nagti-TNT. Granada ang ginamit. Nagbalikbayan. Natatandaan mo ba? Babalik Ka Rin ang kanta ni Silveria. Iyon bang nagsasalitang kabayo ni Dolphy na pinalitan ni Rod Navarro n’ung ipangkakarera na niya?

Akala ko ba, 66 ang umpisa natin?

May kahapon ang lahat.

Dapat pa bang halungkating lahat iyan?

E sa magulo ang mundo, e. Makahanap man lang ng kaayusan sa pag-alala sa nakaraan.

Ayos! ‘Chos.

Kaayusan nga ang hanap natin. Maayos na kaunlaran. Pero nakita ko ang mga barungbarong sa tambakan ng basura ng Commonwealth Avenue.

Marianong garapon ka naman. Magmasid ka naman. Hindi na ngayon iyon common kayamanan sa basura. Don Mariano na. May BLISS pa. Talagang mabilis. Pila nga ang mga kotse para sa concert ni Kuh Ledesma. “Bulaklak.” Para sa Toning ni Johnny Midnight. Lumindol, kaya tinawagan niya ang Malakanyang. Ano po ang masasabi ninyo sa pagkaguho ng Ruby Tower? Bagong concept iyan ng pabahay, sabi ni Senadora Kalaw. Ari ng kani-kanyang

pamilya ang bawat yunit ng apartment. Magaling talaga umisip ang mga Intsik. Condom. Puwede rin tayong magkaroon ng maraming ganyan sa Tourist Belt. Sa Green Hills. Maggi-green beret din pala tayo sa Vietnam. Green Revolution. Redbook Revolution. Walang Direksiyon. Mayroon. Nasa M.H. del Pilar ang Erehwon. Walang kasalanan. Baduy! Rejected ang application for visa. Bakit mag-aabroad ka pa? Maganda ang bayan natin. This Nation Can Be Great Again! Kailan pa tayo naging great, halakhak ng mga crème de la crème na ang kadakilaa’y napaliligiran ng karagatan at ang isip ay insular. Mga taga-Lyceum ang nag-umpisa, hindi taga-UP. Ng ano? Ng Welga. Manggagawa sa US Tobacco. Ang gulo. Nanggugulo para makahanap ng kaayusan sa magulo nang mundo. Kailan pa? Ngayon na! Student Power noon. Makati Noise Barrage ngayon. Ba’t ba laging ganyan ang mukha mo? Hindi mo maiintindihan. Ayaw mo kasing intindihin. Ayaw? Women’s Libber ka raw kasi. Sina Nida at Nestor? Si Coritha. Eugene. Grey. November. Not in my soul. Sayaw iyon. Coffee Shoppe. Doon ko unang nakita si Ishmael Bernal. Kumakanta ng Silayan. Kapapanood ko noon ng Portrait of an Artist as Avellana film. Maganda ba ma’am? Kung maganda’y I’ll clap my hands. LARAWAN na nang ipalabas sa For Santiago. Lolita. The actress not the movie. Si Lino. Free the Artist daw. E ang Granada. Matagal nang hinugot ang clip bago sumabog sa Plaza. Karagatan ng Digoyo. NPA. China Airlines ang naghatid. Sharpshooter talaga. Bagsak agad ang tinamaang KAL 007 flight sa Rangoon, Burma? North and South Korea. North-South dialogue. South-South cooperation. Peace Prize kay Walesa.

Bumili ka na nga ng typewriter mo. Ang gulu-gulo mong sumulat, e. Nasa nagsusulat iyan. Bumili ka na nga pagpunta mo sa Hongkong. Bawal na ang Pinoy d’on. Akala kasi, mag-aatsay. Sa Italia iyan ni Fanny Garcia. Ano? Jaja mo. MM ko ‘kamo. Buhay pa raw, a. Kapiling ni Kennedy. Canaveral na uli. Sa Mababangong Bangungot. Turumba. Paano ba nakapagsiyuting si Kidlat Tahimik doon?

Bangungutin ka sana. Same you here. E di tabi tayo. Masyado nang siksikan sa bus, e. Sinunog nga ang bus. Ipinambarikada. Tinambakan ng mga silya. At ng mga putol na punong akasya. Itinumba ni Dading. Matapos ang debatehan kung ang itatanim ay akasya o mangga sa Diliman. Quijano de Manila. Pati ba naman iya’y hahalungkatin mo pa? E sa magulo ang mundo, e. Makahanap man lang ng kaayusan sa pag-alala sa nakaraan. Ayos? ‘Chos!

Humanap na rin tayo ng direksiyon, di ba? Sa mga DG natin noon.

Natakot si Eva.

Magdamagan ang akala niya.

At sa Cuenca. Sa may Taal Lake sa may Bundok Maculot sa malayo sa lungsod ng Lipa. Kung Laurel City ang itatawag, e di hindi na kami Batangueño. Magiging capital ang Cuenca. Cuencano ka na. Cano for short. Mas maigi ang Maharlika. Lahat tayo’y magiging Maharlikano. Kano for short. Hindi na aabot sa Luneta ang pila ng mga nanghihingi ng visa. Napuno ang Rizal Park. Nanood kay Nora. Hotpants ang suot niya.

Mahal mo ba ako? Hindi mo na ako napapansin. Kahit gabing tahimik.

Tahimik doon sa Laguna. Nagra-rock en roll sa gubat si Sampaguita. Hindi mo ba alam na saan mang gubat ay may ahas? At sawa pa. Nanlilingkis. Katakot to death. Nakatatakot. Lahat. Naman. Daw. Ng. Digmaan. Ay. Ang unang putok na nagpapatilamsik ng dugo. Ni Julio Nalundasan? Lahat ng digmaan. Dumadaloy ang dugo. Sumasabog ang utak. Nagkakalat ang lamang nabubulok at gumagapang kapag naging uod na. Sumisiksik sa lahat ng sulok.

Walang ganyanan.

Totoong ganyan. Namumuhi ang lahat. Nagbabantayan. Manggagawa sa manggagawa. Magbubukid sa magbubukid. Welgista sa walang welga. Walang literature. Panay propaganda.

Walang ganyanan sabi, e.

Ba’t ayaw mong pag-usapan?

Eloii, ama ko, lama sa batchani? Denim’s ko’y sa Eloy’s binili.

Kung hindi mo alam niyan, Hindi ka Pinoy.

Ako’y Pinoy. Isang Pinoy. Limampung milyon ang Pinoy. Limampung milyong magugulong Pinoy. Sa gulo nag-umpisa ang kaayusan. Ngengot mo. Sa gulo lalong nagkakagulo. Ano ba ang point mo? Seven inches. One and a half when short. Pinakamahaba ang San Juanico Bridge. Pati ba naman iya’y hahalungkatin mo? E sa naghahanap tayo ng ayos, e. Ayos, ‘Chos.

O, sumpa ni Abraham. Bangkay ni Ben David. Ang Bakya Mo, Neneng! Ang Love Story nga, bakya sa US, binoycott ng Film Academy, dito sa ‘tin, class na. Hindi kasama ang academy sa boycott. Itanong mo pa ke Erap. E kung iniirapan kita riyan. E di ako’y magliliwaliw kung saan-saan. Ang hirap namang malaman ang kulo mo. Pasensiya ka na, ha? Pasensiya? Ang tagal nang itinuturo iyan ni Rosa Mia. Si Mary Walter nga, gusto na ring mag-bold. Biro lang daw. Biro bang alin e binabagyo na tayo rito ng Playboy photographers. Si Tetcha kasi. Nacayetano pa tuloy ng western press ang Ermita natin. Buti na lang, hindi nanu-Newsweek pati pag-ihi natin kung saan-saan. Kahit sa Ermita.

Sa Ermita nauna ang tikerteyp. Para kay MacArthur nang mag-return dito. LABAS NA. Para key Gemma nang mag-internasyonal ang Pilipinas. NAMAN IYAN. At kay Sihanouk. Tinikerteyp din siya sa Ermita. Pero lumayas nang walang kasere-seremonya. SA USAPAN pa ba iyan e noon pa, utos ng CIA kay Magsaysay. Pumasyal na nga uli siya dito. Kasi Living Dangerously na uli siya. Sino, si Bembol? Si Sihanouk ang pinag-uusapan natin. Ka-combo ni Manglapus. Naisahan ng komunista. Si Sukarno ‘kamo. Pinagkaisahan ng Rightist at Komunista. Nakaisa nga siya. Naisahan naman ni Suharto, na AK sa coup. Na-KM ‘kano, na-student demo. Baka MKK, Roco. Wala daw silang away ni Mar, a. pati ba naman iya’y hinahalungkat mo? E sa magulo ang mundo, e. NISA na ang bahala diyan. Sumagana nawa ang kanilang kaluluwa. Masagana? Ang Maisan, ang 99. Ang pangisdaan. Si Ma’am.

Natatandaan mo ba kung gaano kabagal ang biyahe noong wala pang superhighway?

Mayroon ba tayong dapat tandaan? Hinahanap pa ang nawawalang Buddha.

Rumormonger ka pa yata, pare. Aba, hindi. Me pagkamadaldal lang. Madaldal naming talaga ang Pinoy. Sino nga ba ang maysabi na walang sekreto sa Maynila? May Freedom From Fear kasi. Hindi natakot umuwi. Democratic. Di gaya sa Iran. Kairan? Noong panahon ng Shah, corny. At ng mga Khomeinista. Hindi ka naman orig. ke Tisoy iyan. Sino ba sa atin ang orig? Pareho lang tayong nagse-celebrate ng Pista ng Patay, a. At ng Pasko. Valentine’s. Holy Kwaresma. Kung minsan, pati Hariraya. Me orig-orig ba diyan. E sa tradisyon. Tanging atin. Pag di mo naranasan, parang di ka Pinoy. Gaya iyan ng po at opo. Babae’ng may (ari ng) bahay. Kristiyanong nagpapatule. May mga Kano na ring tule. Aliwa ita. Kapampangan ka ba o Batangueño? Pilipino. Finoy. True blooded. May sarimanok pa sa ulo. At salakot. At putong. Putong ama. Puto sa umaga. Puuuu sa Batanes, t’ sa Tawi-Tawi. Tatawing-tawing ang mga borloloy sa jeepney. At sa LRT kung masusunod si Makabenta. Doña Buding, magwewelga ang PASANG-MASDA. Shh, baka marinig ka ni Giovanni, magpaeksplika pa. Sa Crame ka mag-esplika. Fort Bonifacio. Andres. Nahanap na rin ang dating kinatatayuan ng bahay ni Tandang Sora. Unang sigaw sa Balintawak. Balut. Sa Pugadlawin. Himagsikan. Sa Kalookan. Victory Liner. Papuntang Subic. Para pagkamalang baboyramo? Salamat. Sa alaala. Ng nakaraan. Upang makahanap. Ng ayos. Ayus. Etchos. Etching. Haaatsiiiing!

Wala kasi tayong alamat.

Nilingkis ko siya sa panaginip. Hinimod mula noo hanggang talampakan. Sa mata. Sa ilong. Sa dila. Sa leeg. Sa kilikili. Sa utong. Sa pusod. Sa bulbol. Sa hita. Sa tuhod. Sa binti! At kinagat ko ang kanyang hinlalaki. Himod tumbong! Ano’ng ibig mong sabihin?

Dapat pa bang may ibig sabihin
Ang bawat paglunok?
Kung gayo’y tanungin mo rin
Ang kahulugan ng alat ng dagat
Ng bughaw ng langit
Ng guhit ng palad.
(O ngiti ng labi at yapak ng talampakan.)

Pati ba naman iya’y kailangang halungkatin?

Dahil naghahanap tayo ng kaayusan. Maayos na kaunlaran. Para hindi tayo maliitin. Para sa ating. TADHANA. Kinabukasan. Pagsikat ng Araw.

WALANG DAHILAN PARA HINDI SUMIKAT ANG ARAW
pero may dahilan ba para sumikat liban sa
tanglawan ang gulo ng mundo
upang sumambulat ang tagong bangungot sa hatinggabi
at gisingin ang tao sa daloy ng dugo
upang di na matakot sa agos ng guniguni?
PANGINOON SA LANGIT,
BAKIT PO UNA MONG NILIKHA ANG ARAW?

Wala kasi tayong alamat. May Maria Makiling. May Berberoca. May Tuwaang Attends a Wedding. Pero walang alamat. Lahat ay nawawasak. Hindi nagsisinungaling si Washington. Pinakadakila si Kim II Sung. Kill Him Soon? Birhen si Lady Di bago nakasal sa prinsipe. Alamat. Ars longa, vita brevis. Hitsura mo. Aba, nasa Gracia daw ang Troy, at ang Turco’y maninila ng turista sa Pasay. Kitam. Maanghang daw ang pagkain ng Koreano dahil malamig sa kanila. Kitam. Maanghang daw ang pagkain ng Thai, Malaysian, Indonesian, Singaporean dahil mainit sa atin dito sa ASEAN. Asyano tayong walang emperador, walang chairman, walang hari, walang imam. Baka Polynesian. Casteless. Alaws klas. Wala kasi tayong alamat. Napakaraming kasalanan. Cardinal Sin. Mortal. Venial.

Alam mo? Ang huling shot natin ay hindi kopita ng brandy o lambanog. Hindi rin ng shutter ng camera. Kundi ng baril. Kung wala nang pag-asa.

Magulo iyan. Parang kinain mo na rin ang sarili mong anak. Binawalan mong mangarap. Pinigil magbayad ng bilyun-bilyon nating utang sa World Bank. E ang Tsina nga, nagbabayad na rin para makautang uli ng mas malaki. Ba’t panay Tsina ang nasa utak mo? Intsik ka ba? E sa iyan ang pinakamalapit nating kapitbayan, e. hindi ba ang Malaysia? Hindi mo ba alam, buong western shores natin, kanila? Westinghouse. Atomic reactor. Ruso ang tatapos. Totoo

ba? Sabi da. Kapampangan ka ba o Ilokano? Filipino. Pinoy. True blooded. Sintotoo ng dugo sa kalabaw na tinaga sa Kanyao. Ninakaw ng Apocalypse Now. Dinala sa Vietnam. Sa Cambodia.

Totoo ngang ginagaya lamang ng buhay ang mga nobela. Gaya nga noong masaker sa Lapiang Malaya. Nobela lamang iyan ni Ricky Lee. Drama ni Al Santos? Sino ka ba? Ba’t ang dami mong kakilala, namedropper? Nagbabasa-basa lang. Mababasa mo ba ang tungkol kay Mang Teban na clerk sa Inayawan? Saan iyon? Sa Bacolod. Kitam. Hindi tayo makapag-travel kahit walang ban, e di magbasa na lang. Kitam. Mo. Pang. Nagbasa si La Oropesa. Bumaha sa Orani. Nagkadrought sa Mindanao. May pabrika na sa Lanao. Lumindol sa Ilocos. Pumutok ang bulkan. Malas talaga ang Pilipinas. Paraiso sa Pasipiko. Bumabaha naman kahit saan, di ba? Sa Australia, sa California, sa Brazil, sa Japan, sa Inglatera, sa El Niño. Iyan ang red tide. Pero ang lindol, bagyo, bulkan? Dahil sa atin nako-concentrate ang lahat ng astral power. May butas sa kalawakan na dinaraanan ng cosmic rays na nakatuon sa ating kapuluan. Kaya marami tayong faith healers. At kalamidad. At angal. At kabaklaan.

Hindi ba puwedeng gamitin ang cosmic rays para tayo, well, diyaheng sabihin, kasi, ano, iyon bang, alam mo na, magkaisa? Kailan pa nagkaisa ang mga Pinoy? Sa sampung Pinoy, may sampu rin daw lapian o samahan. At lahat ay manawagan ng reconciliation. Sa abroad iyan. Sa baranggay, may Samahang Nayon. Para bumili ng motor. Siklo. E di ang gulo. Singgulo ng mundo. Nag-martial law. Dumating si Pope Paul. John Paul. Japan daw ang Christian nation sa Asia. Iba na ang sikat. Maraming santo. Si Lorenzo, dapat pang pagkagastusan nang malaki para maging blessed. Art the poor, makakakain ng pinaghalong bigas at mais. Mayaman na si Flash Elorde. Nag-aartista si Miss Aruba. Tinanong ng Afro-Asian writer kung monarkiya ba tayo rito. Si Gloria Diaz kasi, lakad-reyna.

Isa pa nga, para maayos ang kasunod. Wala na ang Dewey. Dewey Dee. Roxas. Manila by Night. Kailan ipalalabas? Kung makahanap na ng kaayusan. Humanap ng ayos sa pag-alala sa nakaraan. Sa banta ng kahapon.

Di ko papatayin ang mga sandali
Kahit balaan mo ng mga tambuli
Ang panaginip ko’y walang pasubali
Kitlin man ng gising ay mananatili.

Panaginip? O pangarap. Guniguni. Mo. Lang. Iyan. Ayus. Chos. Si Hesus. Si Hesus ang bumuo ng ating nasyon. Kaya pati si Mohammad ng mga taga-timog, kinikilala siyang propeta. Magbabalik daw Siya, di ba? Para hilingin sa ating maging Moro lahat. Maging nasyon? Dahil sa Espanya. Sa Amerika. Sa Hapon. Sa Yakuza? Kakabakaba. Paano kung gayon? Ano ba talaga ang gusto natin?

Hatinggabi na. Gigising pa tayo nang maaga bukas. Huwag mong kalimutan ang mga nabulid sa karimlan ng gabi. Si Elias o si Ibarra? Ako, Bisaya. Ayus. Sa gulo maayos? Wala kasi tayong alamat. Pa-isnab effect. Wala paring pangarap.

back to fiction | home