fiction

Eksudo
ni Edgar S. Godin

(-i-)

NAGPANGATAGAK ang mga luha, hinay niyang gibuksan ang hunos sa aparador. Nadayag ang .38 kalibreng pistola nga maayo pang pagkaputos sa puti nga panapton. Wala pa kini maunsaay ni mausab ang pagkahimutang sukad milarga ang iyang bana. Sa nagkurog nga mga kamot, iya kining gipunit. Gikuhaan sa putos.

Nangurog ang iyang kalawasan nga nagtan-aw sa gigunitan nga pistola. Gipahiposan kini sa iyang bana kaniya sa dayon na niining larga agig panagana. Panalipod kon magkinaunsa.

Nakalingiw siya. Sa gawas, lusot sa nagkang-ang palid sa dyelosing bentana, nagdagtom ang way bituong langit. Ngiaw ang kagabhion. Sa ilang kama, malinawong nahinanok ang duha ka mga anghel nga giubayan paghigda sa dalagita niyang bayaw.

Mingaab siya nga nagpangitlib sa iyang mga ngabil. Nagpanlingo. Unsa kining midangat kaniya? Unsa pay iyang mahimo?

Ugma moabot na ang iyang bana gikan nga nagbudlay sa Japan alang sa ilang ugma—ugma alang kaniya ug sa ilang mga anak. Apan unsay iyang ikasugat? Wala na siyay nawong nga ikaatubang sa iyang namingawang kapikas. Wala na. Bisan sa katawhan maulaw na siya. Nawala na kaniya ang tanan. Wala na siyay mahimo. Wala siyay gahom pag-usab sa pagtuo sa katawhan—sa mapihigong panghukom sa katilingban. Wala gayod.

Midaghong siya. Mingulob pagpinugong sa iyang mga bakho.

Unsang matanga kini sa kapildehan?

Oo, babaye siya. Usa ka normal nga babaye. Babaye nga ulipon sa pagbati; sa kaibog, sa lawasnong kainit, sa gugma. Babaye nga may kaakohan sa katilingban; usa ka asawa ug inahan nga may dakong tulubagon sa iyang bana, mga anak, kabanay ug labi na sa Labawng Magbubuhat.

Apan por dios! Wala intawon siya malimot sa iyang mga responsibilidad. Naningkamot siya. Nakigbisog batok sa mabuyohong tentasyon. Apan ngano? Ngano kini? Nganong nahatugsaw siya niining kahimtanga? Ngano?

Mipusnga siya. Mibakho. Miluom.

--Day Bebie, tug-ani ko… Unsa katinuod ang mga tabi-tabi nga akong nadunggan?

--Unsa mang tabia, Ma, ba?

--Kamo na man kuno si… tinuod ba god na, Day?

--Kinsa may nagsulti ana, Ma?

--Naa lagi estorya… aw, ang laki man kuno mismoy nanulti.

--Ambot ana, Ma, uy! Aw, naa ra god ninyo.

Midaghong siya. Miagumod. Ang tanang kabug-at sa kalibotan morag midat-og kaniya ug mipuga sa tanan niyang kadasig. Apan ang way kibong gabii padayong mitiurok. Walay kahasol nga mipaturatoy pagtidlom kansang binugang hangin nga nanghikap kaniya daw may suwab, hait nga misapigad sa iyang lawas.

Ang pinesteng way uwaw! Nganong wa dagita sa hanging itom ang demonyo?

Miluom siya ug miluom.

--Seksiha gyod nimo, Day Babes, uy! Mora man kag wa pay anak. Suwerte kaayo imong bana!

--Depende ra pod na, uy, kon magpalusyang lang pod ka…

--Sus, nganong wa man sad tika kit-i sa una, Babes, uy!

--Saba, Jimmy, uy! Pagtan-aw sa da’n, o! Basig mabangga nuon ta ron!

--Bitaw, Babes. Sus, kahibalo pa lang diay ka sa akong feeling…

--Nabuang ka diha! Hilom, uy! Abi pa lang unya sa makadungog…

Mihingos-hingos siya. Nanghupaw. Unta kadto ra. Apan nasundan pa…

--Nganong dili na man ka mosakay nako?
--Nganong mosakay man kuno ko?--Dili man ko mamugos ba. Pero mopadayag lang gyod ko sa akong gibati.

Ug nasundan pa gayod…

--Tana…

--Asa ka? Ayoha gyod nimong motayming, no?

--Gihuwat lang tika kay wa na ra bay laing traysikol.

--Di pa ko mouli, uy!

--Dali na god… wa na lagi kay laing kasakyan ron.

--Maluoy sad tawon ka nako, Jimmy, uy! Minyo god ko!

--Sugton pa lang ko nimo, Babes. Magmatngon lang god ta.

Oo, nagmatngon na siya. Naglikay. Apan…

--Human na mag panghipos, maayog halin?

--Unyag human na, nganong nia man ka?

--Tana…

Miagutnga siya. Miluom. Mipusnga. Ngano man gayod? Nganong giingon man siya niini? Naglikay lagi unta siya. Nagmatngon. Apan…

--Ataya! Imo mang gikubit akong pasahero, Bay! Di ka pa mohunong kon di babagan! Ganiha pa kong nagsunod ninyo… sige pa kong serbato.

--Aw, nagsabot diay mo? Sige, balhin lang, Day.

--Nganong mobalhin man ko? Milugos man gani kog sakay nimo bisag daghan kag karga…

--Ngano man lagi na siya?

--Ambot ana niya! Gibaliw tingali nag gabiing dako!

--Ambi lang nuon nang imong kinompra bi, kon di ka mosakay… akong ihapit sa inyo. Matay, nagbinag-o ka na ron, da! Misayo gyod kag panera, no, aron anha makasakay niya!

--Ihatag lang na, Day, aron way gubot. Kaila man kaha mo?

--Uy! Ngano god tawon? Nabuang na ko?

Ug miabot na lagi ang iyang gikahadlokan.

--Aylag laina pagsabot, Gaw, ha! Ikaw may sumsoman pirme sa mga estorya-estorya… tinuod ba god na, Gaw?

Mibakho siya. Mipusnga. Miluom. Mibakho ug mibakho.

Unsa pay iyang mahimo? Mag-eskandalo siya? Mopatay? Sulngon niya ang panuway, sudyaan ug ikeha aron lang modilaab pagsamot ang makauulawng estorya? Kahugasan kaha ang namansahan niyang pagka babaye niini? Oo, limpiyo ang iyang konsensiya. Apan kinsay motuo niya? Motuo kaha unya kaniya ang iyang bana ug mga kadugo niini?

Dili! Wala siyay igong kusog nga mobarog atubangan sa hukmanan. Wala siyay gahom pag-usab sa pagtuo sa katawhan. Wala… Wala… Wala na gayoy paglaom pa.

Milingo-lingo siya. Mibakho ug mibakho. Ang iyang pinugngang paghingos-hingos wala makabalda sa ngiawng gabii. Makapakimog-kimog ang kangitngit sa gawas nga nagtayhop og tigming hangin. Unsay bili sa kinabuhi kon wala nay dungog? Unsay kalipay sa banay kon kini gibukotan sa kaulaw?

Puwes! Kini ang kinutoban! Ang katilingbang maot hukawon niya sa hitabo nga maoy mopauk-ok sa mga dilang lampingasan. Balaan ang ‘jarakiri’ sa mga Hapon, nasayod ang iyang bana niini.

Hinay niyang giisa ang pistola. Daklit siyang misid-ing sa nahinanok nga mga bata. Nakangislo siya. Ug sa nagkurog nga mga kamot, gitapion niya ang gigunitan sa iyang tampihak.

(-ii-)

NANGUROG ang tibuok niyang kalawasan samtang hugot nga nagpiyong. Ang mga luha subsob nga nanglighot sa iyang mga mata ug padayong nanailos sa iyang kaapingan. Ang iyang kamot nga nanghawoy na sa pag-inisa sa gikuptan niini daw nawad-ag umoy. Dili siya makahimo sa buot niyang buhaton. Ingog kalit lang nangagiw ang iyang kaisog. Dili siya makaako pagtalikod sa gagmay pa niyang mga anak.

Gibuka niya ang iyang mga mata. Mihingos-hingos ug hinayng gipaubos ang iyang gigunitan. Ngano ba tuod nga magpinutong man siya? Oo, kadtong way batasang laki maoy nakaingon. Ug nganong ang iyang kaugalingon maoy iyang silotan? Wala siyay sala! Kadto… kadtong way respeto sa babayeng animal maoy nagduhig kaniya sa mangil-ad nga panan-aw sa katilingban. Kadtong mapahimuslanong dako! Abi kay layo sa bana…? Unsa, dili ba mabuhi ang babaye kon way lalaki? Pagkadakong binuang!

Karon pa siya. Karon pa gayod siya. Ug ambot nganong karon pa siya mahiamgo niini—niining dakong pagpahimulos ug pagyatak sa mga lalaki ngadto sa kababayen-an? Kini lagi untang pagtamod sa maayong gawi; kining dakong respeto niya sa mga lalaki; kining pagmatngon nga walay kabubut-ong masilo. Apan kini… kini usab diay gipahimuslan paggamit sa mga hangol aron molampos sa ilang tuyo. Ug dinhi siya mabiktima niadtong animal!

Mihingos-hingos siya. Nanglugod sa iyang mga mata. Karon nag-anam katataw ang larawng nagambalay sa iyang hunahuna. Usa ka laraw nga maoy molinis sa nagkalapok niyang dungog.

Ugma, kay moabot man ang iyang bana, mosayo siyag pangompra. Ug seguroon niya nga maoy masakyan kadtong demonyo aron pagtino nga plansado ug dili gayod mosipyat ang iyang laraw. Kinahanglan nga molampos siya niini kay kon dili, kuyaw kon kawangon na siya sa kahigayonan. Kini day bugtong makaluwas kaniya.

--Uy, Babes, kasayo god nimo? Nagmilagro ka man?

--Da, mangompra kog hikayon, uy! Moabot man god kuno to rong buotan kong bana, sorpresahon nakog sinugatang hikay. Pa-impress ba!

--Diay ba? Nya, unsa na man ko ani…?

--Saba, Jimmy, uy! Adto nya nuon sa balay… magmahay gyod kog di ka moadto…

Gipahiran niya ang iyang mga luha. Nanikma siya. Ug mipadayon paglawig ang way kibong mga gutlo….

--Uy, Jim, maayo kay naabtan pa tika. Ikaw na lang diay akong pakyawon bi. Ipalihog kog kuha unyang udto sa inasal nga akong giorder sa ilang Luz, ha! O, diha ni nimo daan, o. Seguroa baya, ha!

Nakayango-yango siya. Dihay nipis nga pahiyom mipagiswid sa iyang mga ngabil. Ingon sa hapsay na ang tanan, ang pag-akto na lang unya sa dula. Ug kinahanglan nga mahitukma ang tanan sumala sa hustong higayon. Kinahanglang tayming gayod nga anaa ang hinungdanong mga protagonista inigpabuto niya sa bomba atubangan sa maot nga mga maghuhukom.

Nanghupaw siya. Kini ang kataposan niyang alas. Human niini, bahala na unya ang iyang bana. Igo na nga ikapakita niya ang iyang pagbatok. Igo na nga ikapadayag niya sa panuwayng-bagag-nawong ang gibug-aton sa kaulaw nga iyang gisagubang gumikan sa pagkaway tahod niini sa iyang pagka babaye. Kon isalikway siya sa iyang bana, nan, wa siyay mahimo. Unsaon ta man kon ingon kahiktin ang panud-ong sa tawo niini. Apan kinahanglang anha kaniya ang mga bata. Buhion niya ang iyang mga anak sa kaugalingon niyang paningkamot. Kay di ba siya makahimo?

Ug mipadayon pagdis-og ang mga gutlo…

--Daghan man laging tawo dinhi sa ato, Ma?

--Aw, oo, Pa. Ada, naghikay kog gamay para sa imong pag-abot. Sorpresang sinugatan para nimo…. Dah, mga silingan ra god ug mga igsoon. Pag-ilis na kay mangaon na ta rong taudtaod….

Asikasohon kunohay niya ang lamesa bisan daan na kining andam. Taymingon gyod niya kon anaa ba ang tinuoray niyang gipahinungdan sa hikay. Dayon pamuksan niya ang gipanudlan sa mga pagkaon ug dayon mangagda.

--Dali na, Pa…. Mangaon na ta. Sige na mo….
Unya…

--Uy, Jim, kaon na. Aynag ulaw-ulaw. Ikaw ra bay naghatod aning inasal. Ngari na… dali….

Sukaran niya ang plato og daghang sud-an ug kan-on. Seguroon niya nga maoy maglabi ang sud-ang may lawot nga sabaw, kanang pilit-pilit. Unya itunol niya sa demonyo. Inighanag dawat, ilahos niyag laparo sa nawong, way pugong-pugong—taman sa ginhawa.

--Kana maoy angay nimong buanga ka! Animal! Mapahimuslanon! Kulang pa nang bayad sa imong pagpakauwaw nako. Kuwang pa na…!

Unya atubangan sa mga bisita, mangayo siyag dispensa. Kon mahimo, ipasabot niya ang tanan. Dayon mosulod siya sa ilang lawak ug mangandam sa sunod nga mahitabo. Hinuon, depende na lang unya kini sa sitwasyon. Dependeg unsay mahitabo. Basta andam na siya… andam pagbarog alang sa iyang kaugalingon—sa iyang katungod.

Gibuksan niya ang bentana. Namanagbanag na diay ang sidlakan. Hayag na. Husto nang ilakaw. Ug mikiros siyag pangandam. Naligo. Nag-ilis. Giseguro niyag suksok ang pusil sa iyang dad-ong gamayng bag agig panagana kon magkinaunsa man unya.

back to writing from the regions | fiction | home